11.01.2015

Ogród Saski - Mała architektura cz. 1

ŻELAZNA BRAMA

Zbudowana według projektu Daniela Mateusza Pöppelmanna około 1724 roku brama zamykała Ogród Saski od zachodu. Początkowo była jedynym przejściem w murze, który od strony ulicy Królewskiej wzmocniony został występami w kształcie bastionów. Składała się z żelaznej, dekoracyjnie wykutej kraty oraz kamiennej konstrukcji. Nad kamiennymi częściami bocznymi znajdowały się wyrzeźbione emblematy władzy monarszej: herby Polski, Litwy zwieńczone koroną królewską po jednej stronie, oraz dynastii Wettinów po drugiej, zwieńczone elektorskim kapeluszem. W 1821 brama została rozebrana, a samo wejście do Ogrodu przesunięte w kierunku wschodnim o 41 łokci.


MLECZARNIA

Otwarta w 1838, usytuowana po prawej stronie Instytutu Wód Mineralnych. W 1862 roku "Kurier Warszawski pisał "„Urządzony w Ogrodzie Saskim, w bliskości wód mineralnych, Zakład Mleczarni zyskuje coraz więcej wzięcia i coraz liczniejszych znajduje gości, pragnących korzystać z takiego zakładu, stajnia dla krów obok, zbliżenie tejże z namiotem, nie tylko nie razi oka, ale nawet uprzyjemnia widok tą czystością, porządkiem i dokładnością w jej urządzeniu.”

Jesienią 1909 roku Magistrat ogłosił licytację na oddanie w dzierżawę mleczarni. Ponieważ nie znalazł się chętny w 1912 mleczarnię zlikwidowano, a budynek po adaptacji stał się biurem centralnym ogrodów miejskich.


ALTANKA OWOCOWA

Powstała miedzy 1853 a 1882 rokiem altanka znajdowała się przy alei głównej Ogrodu, po jej południowej stronie przy skośnej alejce prowadzącej do bramy przy Królewskiej (na wysokości kościoła ewangelicko-augsburskiego).


ALTANKA Z WODĄ SODOWĄ

Właścicielem altanki stojącej przy głównej alei Ogrodu był Wincenty Karpiński który w 1864 roku uzyskał pozwolenie na wystawienie drewnianej altany "w stylu mauretańskim". W jej bezpośrednim sąsiedztwie altanki znajdował się eliptyczny klomb, a po jego drugiej stronie, od 1877 roku kiosk z gazetami. Zbudowana w 1865 roku wg. projektu Juliana Ankiewicza.


PAWILON "KROPLI MLEKA"

Pawilon Towarzystwa "Kropla mleka" wybudowano po roku 1852. We wrześniu 1939 roku został zniszczony.


ZEGAR SŁONECZNY

Antoni Magier - fizyk, przyrodnik, obserwator życia społecznego, historyk Warszawy i autor „Estetyki miasta stołecznego Warszawy” w swoim testamencie przeznaczył sumę 1000 złotych na wybudowanie kompasu (zegara) "w miejscu przystępnem dla publiczności". Okazało się jednak, że suma ta jest zbyt mała aby pokryć koszty skomplikowanego projektu Aleksandra Helda, któremu zlecono wykonanie tej pracy. Dlatego pieniądze przez 25 lat czekały w Banku Polskim, a pierwotne miejsce na kompas w Ogrodzie Saskim zostało zajęte przez fontannę. Dopiero na wiosnę roku 1863 roku wykonano skromną wersję kompasu z napisem „Erectum ex legato Antonii Magier A.D. MDCCCLXIII” czyli „Wystawiono z zapisu Antoniego Magiera w Roku Pańskim 1863”. Twórcą wskazówek był Jakub Pik a podstawę kamienną wykonał A. Sikorski.

Czasomierz zaplanowano bardzo precyzyjnie, o czym świadczy gęsta siatka linii godzinowych, dzielących wskazania nie tylko na godziny, ale także na kwadranse i okresy pięciominutowe. W centrum tarczy znajduje się półksiężyc nawiązujący do podobnego zegara, stojącego przed Pałacem na Wodzie w Łazienkach Królewskich, a wykonanego dla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Gnomon wyrastający z półksiężyca nie jest jednak oryginalny – został zrekonstruowany w 1969 roku przez Tadeusza Łopieńskiego, warszawskiego brązownika, który po wojennych zniszczeniach odtwarzał większość warszawskich pomników. Również w tarczy zegara widać kilka miejsc, w których uzupełniano ubytki marmuru

06.09.2014

Ogród Saski - obiekty powojenne

Obiekty powojenne, na dodatek istniejące do dziś czyli wpis całkowicie nie na temat. Ale skoro po całości chciałem pojechać no to bardzo proszę.

Płyta pamięci zamordowanych mieszkańców Warszawy

Znajduje się w zachodniej części ogrodu, przy ulicy Marszałkowskiej, upamiętnia 800 tysięcy mieszkańców Warszawy, którzy zginęli podczas II wojny światowej. W tym miejscu w latach 60. XX wieku planowany był zaprojektowany przez Marka Leykama pomnik zwycięstwa w postaci łuku triumfalnego, którego jednak ostatecznie nie zrealizowano – powstało jednak zbrojenie fundamentów, ukryte do dziś pod trotuarem. Na pamiątkowej płycie umieszczony jest napis: W wielkiej wojnie narodów przeciwko hitleryzmowi zginęło 6 000 000 Polaków, w tym 800 000 mieszkańców Warszawy, zwyciężyliśmy, by żyć wolni i w pokoju, braterstwie i sprawiedliwości.


Pomnik Marii Konopnickiej

Pomnik upamiętniający Marię Konopnicką został odsłonięty 22 maja 1966 roku w 124. rocznicę urodzin pisarki. Monument powstał z inicjatywy gazety Płomyczek oraz Towarzystwa im. Marii Konopnickiej, dzięki której czytające ją dzieci zebrały około 600 tysięcy ówczesnych złotych. Autorem rzeźby jest Stanisław Kulon, pomnik ma dwa i pół metra wysokości i wykonany został ze sjenitu. Za swoją pracę autor otrzymał Złotą Honorową Odznakę m.st. Warszawy.


Tablica Tchorka

09.08.2014

Ogród Saski - mała architektura cz. 2

STRZELNICA

Strzelnicę przy murze graniczącym z Pałacem Bruhla wystawił Klub Myśliwski w 1869 roku. Odgłosy strzałów dobiegające o rożnych porach dnia zakłócały ciszę i spokój w Ogrodzie w wyniku czego zlikwidowano ją w 1875 roku.


KIOSK Z GAZETAMI

W czerwcu 1877 roku pojawiły się w Warszawie pierwsze, wzorowane na paryskich, kioski reklamo Były to przeszklone, żelazne konstrukcje wzniesione na planie sześcioboku ustawione na podmurówce z cegieł. Projektował je Stanisław Adamczewski. Jeden z nich stanął w Ogrodzie Saskim na przeciwko altanki z wodą sodową. W kiosku prowadzono sprzedaż i prenumeratę prasy, obiekt pełnił też funkcję słupa reklamowego. Plansze reklamowe, wystawione w oknach, przenoszono co jakiś czas do innego kiosku. W ten sposób ogłoszenia "wędrowały" po mieście. Kiosk został prawdopodobnie zniszczony w czasie II wojny światowej.


KIOSK METEOROLOGICZNY

W 1887 roku, po zakończeniu Wystawy Higienicznej odbywającej się w miejscu gdzie teraz stoi gmach główny Politechniki Warszawskiej kiosk przeniesiono na teren Ogrodu Saskiego. Umieszczenie tego obiektu w Ogrodzie Saskim było świadectwem dumnego upowszechniania zdobyczy techniki dla potrzeb „publiczności”. Bywalcy Ogrodu szczycili się snobistycznym przekonaniem, że zegar na kiosku meteorologicznym chodzi bardziej punktualnie, niż ten z wieży ratuszowej. I tylko według tego pierwszego regulowali kieszonkowe „cebulki”. Po 1895 roku kiosk został usunięty z ogrodu.


KAMIEŃ PAMIĄTKOWY

Odsłonięty został w 1927 roku w dwusetną rocznicę udostępnienia Ogrodu Saskiego mieszkańcom Warszawy.


PIJALNIA WODY (PIJKA)

Jedna z pijalni wody ustawionych w warszawskich parkach w 1936 roku, w 50-tą rocznicę uruchomienia warszawskich wodociągów. Pijka stanęła na miejscu południowej studni w Ogrodzie Saskim.


KĄPIELISKO DLA DZIECI POLSKIEGO TOWARZYSTWA HIGIENICZNEGO

Zbudowane w okresie międzywojennym kąpielisko znajdowało się w południowej części Ogrodu Saskiego, na wysokości Wodozbioru. W czasie II wojny światowej zostało zniszczone a po 1945 roku całkowicie zlikwidowane.


TABLICA PAMIĄTKOWA

Odsłonięta 12 listopada 1938. Tablica pamiątkowa pierwotnie znajdowała się w alei głównej pokrywającej się z osią główną Ogrodu Saskiego. Zaginęła po II wojnie światowej. Odtworzona (z nieznacznymi różnicami) i ponownie odsłonięta 11 listopada 1995 na jednym z klombów na osi głównej ogrodu, przy łączniku pomiędzy dwiema głównymi alejami ogrodu. W maju 2011 została odsłonięta po restauracji i ustawieniu na nowym postumencie.

20.12.2013

Plac Krasińskich 3 - Pałac Badenich

Budynek zaprojektował architekt rządowy Andrzej Gołoński dla radcy stanu hrabiego Ignacego Badeniego. Wcześniej znajdował się tu drewniany odwach, a gmach wchłonął południową część budynku dawnej komory celnej i zamknął jej dziedziniec. Budowa pałacu hr. Badeniego rozpoczęta została w 1837 roku a półtora roku później jesienią 1838 prace były już zakończone. "Kurier Warszawski" donosił, że budynek "jest już zamieszkały i ozdabia tameczną okolicę". Budowlę wzniesiono w stylu klasycystycznym. Elewacja od strony Placu Krasińskich miała dwadzieścia jeden osi. Po bokach elewację ujmowały dwa płytkie ryzality, pośrodku zaś wznosił się potężny portyk. Podpierało go aż sześć kolumn jońskich. Choć wysmukłe, nie zapewniały budowli lekkości. Sprawiała ona raczej wrażenie przysadzistej. Za to w tympanonie podpieranym przez kolumny widniała mocno rozbudowana płaskorzeźba ukazująca "Psyche wstępującą na Olimp". Kompozycja była dziełem cenionego wówczas rzeźbiarza warszawskiego Pawła Malińskiego.

Znakiem charakterystycznym tego pałacu było jego wkomponowanie w architekturę placu, bowiem ustawiony pod kątem odsłaniał widok na Pałac Rzeczypospolitej. Autorem projektu placu był Henryk Marconi, a budowa pałacu zbiegła się z przebudową kościoła pijarów przy Długiej na cerkiew. W tympanonie podpartym przez sześć kolumn jońskich znajdowała się płaskorzeźba przedstawiająca Psyche autorstwa rzeźbiarza Pawła Malińskiego. Mimo nieco schematycznej architektury zewnętrznej było coś, co wyróżniało gmach. Otóż nie stał on prosto wzdłuż pierzei placu, lecz pod kątem, otwierając widok od strony ulicy Długiej na plac Krasińskich i Pałac Rzeczypospolitej. To nie był przypadek, lecz element starannie zaprojektowanej przestrzeni miejskiej. W tym samym czasie gdy powstał pałac, Rosjanie przebudowali kościół przy ulicy Długiej na cerkiew. Budowa soboru wymagała stworzenia obszernego placu, na którym mogłyby odbywać się oficjalne uroczystości z udziałem cara Rosji i licznych dostojników. Zgodnie z projektem urbanistycznym Henryka Marconiego przystąpiono wówczas do tworzenia takiej przestrzeni przez poszerzenie placu Krasińskich i szersze otwarcie go na fasadę soboru oraz ulicę Długą. Badeni, wznosząc swój prywatny pałac, musiał podporządkować się założeniu urbanistycznemu wymyślonemu przez Marconiego.

W pałacu oprócz pomieszczeń zajmowanych przez hrabiego znajdowały się mieszkania do wynajęcia. W drugiej połowie XIX wieku ulokowało się tu Muzeum Przemysłu i Rolnictwa, a na kursach organizowanych od 1878 artyści, malarze i rzeźbiarze mieli możliwość ćwiczenia umiejętności z żywym modelem. Przy portyku pałacu swoje obrazy wystawiał niejaki Icek Kantower, by później przenieść się z nimi do sklepu dla starozakonnych przy ul. Długiej.

W 1838 roku działała w pałacu pracownia krawiecka Franciszka Żygardłowicza, a w 1842 pracownia ubiorów męskich Jana Siemianowskiego. W 1850 mieścił się tu również skład cukru Jana Brylińskiego i skład broni Hermana Epsteina, w 1869 ekskluzywna restauracja Ferdynanda Tschoepego. Na początku XX wieku działał tu sklep z mundurami A. Rakowera, sklep ze sztucznymi kwiatami braci Jungman, sklep z galanterią metalową D. Sukiennik oraz zakład fotograficzny R. Majorkiewicza. W latach międzywojennych w pałacu ulokował się sąd apelacyjny. W korytarzach sądowych powszechnie opowiadano anegdoty o adwokacie Józefie Frylingu, właścicielu wielu kamienic. Zamożnym i nieprzeciętnie skąpym. Umowy z lokatorami obwarowywał długą listą zakazów. Na przykład wyliczał zwierzęta, których nie wolno trzymać w mieszkaniu. Zemścił się na nim jeden z lokatorów domu, w którym mieszkał. Umowa nie zakazywała koguta. Ptak wystawiony nocą na balkon budził o świcie właściciela kamienicy. Fryling wniósł sprawę do sądu. Sprawa przeciągała się, "a gdy zaczynała dojrzewać do rozstrzygnięcia, złośliwy lokator odstąpił koguta równie złośliwemu sąsiadowi"

W 1936 przebito w pałacu arkadę, otwierając plac na ulicę Bonifraterską.

Budynek dotrwał do Powstania Warszawskiego, w trakcie którego został zbombardowany i spalony. Część jego murów stała jednak aż do schyłku lat 50.