22.04.2011

Plac Saski - Pomnik księcia Józefa Poniatowskiego

Pomnik księcia Józefa Poniatowskiego powstał dzięki staraniom polskiej arystokracji. Początkowo roważano takie lokalizacje jak plac Karasia, Saski, Za Żelazną Bramą, Trzech Krzyży i Teatralny. Zgodę na postawienie monumentu przed Pałacem Namiestnikowskim wyjednała u cara Anna z Tyszkiewiczów Potocka. Pieniądze pochodziły ze składek społecznych. Projekty wykonali Antonio Canova, Christian Rauch, Karol Schinkel i Bertel Thorvaldsen. Ostatecznie wykonanie zlecono w 1817 roku u Duńczykowi Bertelowi Thorvaldsenowi. W 1829 roku w Warszawie zaprezentowano naturalnej wielkości gipsowy model klasycyzujący w swojej formie. Projekt nie został dobrze przyjęty, spodziewano się odzianego w zbroję walecznego żołnierza, a tymczasem konna postać na pomniku była odziana w białe szaty i półnaga. Cokół wykonał Adolf Szuch. Do Warszawy skrzynie z pomnikiem przyjechały dopiero w 1829. Około roku trwały kłótnie nad formą pomnika i w końcu odlew powstał w 1832 roku w pracowni Klaudiusza i Emila Gregoire’ów.

Pałac w Homlu, widok na taras z pomnikiem

Pomnik w pałacu Paskiewiczów, ok. 1920

Po upadu powstania listopadowego zgoda władz rosyjskich na ustawienie pomnika przed Pałacem Namiestnikowskim została cofnięta w związku z carskimi represjami, co potwierdzono specjalnym rozkazem w 1834 roku. Poniatowski miał zostać przewieziony do Modlina i przerobiony na św. Jerzego. W czasie porządkowania piwnic znaleziono skrzynie z elementami pomnika na których widniał napis „Poniatowski”. Rosjanie myśląc, że to pomnik Stanisława Augusta Poniatowskiego pomnik zmontowali. Car Mikołaj I w czasie wizyty w Modlinie pomnik kazał zniszczyć ale Iwan Paskiewicz poprosił cara aby mu go podarował na co Mikołaj przystał. Paskiewicz w 1840 roku wywozi pomnik do Dęblina a następnie do swojego pałacu w Homlu gdzie stał do 1922 roku. W miejscu przeznaczonym pod pomnik Poniatowskiego, w roku 1870 odsłonięto pomnik samego Iwana Paskiewicza autorstwa rzeźbiarza M.S. Pimienowa. Posąg Paskiewicza został zniszczony w 1917 roku, po zajęciu Warszawy przez Niemców. Tymczasem pomnik Poniatowskiego wrócił do niepodległej Polski w roku 1922, w ramach akcji rewindykacji zabytków i dzieł sztuki na mocy traktatu ryskiego. Stanął pierwotnie na dziedzińcu Zamku Królewskiego, a od 3 maja 1923 na Placu Saskim, na cokole projektu Aleksandra Bojemskiego, przed Pałacem Saskim i Grobem Nieznanego Żołnierza. W 1939 roku na placu Piłsudskiego urządzono zwycięską defiladę wojsk hitlerowskich którą pod pomnikiem odbierał sam Adolf Hitler. Pomnik uległ całkowitemu zniszczeniu w 1944 roku – został wysadzony w powietrze 16 grudnia z rozkazu Ericha von dem Bacha.


Pomnik przed Pałacem Saskim, 1935

Po zakończeniu wojny nowy odlew rzeźby, wykonany przez Paula Lauritza Rasmussena w latach 1948-1951 według modelu z Muzeum Thorvaldsena w Kopenhadze, podarowało Warszawie Królestwo Danii. Pomnik ustawiono przed Starą Pomarańczarnią w Łazienkach Królewskich, a w 1965 roku przeniesiono na dziedziniec Pałacu Namiestnikowskiego, gdzie stoi do dziś. Pozostałości oryginalnej rzeźby, znalezione w 1951 w ruinach fabryki Lilpopa, są eksponowane w Parku Pamięci w Muzeum Powstania Warszawskiego.

Defilada wojsk hitlerowskich, 1939

Zasłonięcie pomnika przed uroczystością zmiany nazwy placu Piłsudskiego na Adolf Hitler Platz, 1940

Pomnik przed Pałacem Namiestnikowskim, 2011

2 komentarze:

  1. Chyba tylko syrenka Hegla może poszczycić się równie ciekawą karierą podróżnika.

    OdpowiedzUsuń
  2. No fakt. Fontanna z Krakowskiego Przedmieścia aż tak nie wędrowała a inne obiekty "ruchome" przemieszczały się często w obrębie jednej ulicy bądź dzielnicy.

    OdpowiedzUsuń