16.04.2011

Plac Teatralny 1/3 - Teatr Wielki - Opera Narodowa / Teatr Narodowy - część II

24 lutego 1833 roku zakończono budowę Teatru Wielkiego. Kilka lat wcześniej Wojciech Bogusławski opracował koncepcję podziału sceny polskiej na trzy zasadnicze rodzaje, a oddanie sceny Teatru Wielkiego dla przedstawień operowych tym bardziej zarysowało potrzebę otworzenia nowego teatru dramatycznego. Projekt budowy małej sali teatralnej opracowany przez Corazziego i Kozubowskiego został na razie zrealizowany w skromnym zakresie. Urządzono teatr według projektu Corazziego i pod kierunkiem Kozubowskiego w głównej Sali Redutowej Teatru Wielkiego. Sala ta posiadała 24 loże, 240 krzeseł na parterze, a razem z paradyzem i miejscami bocznymi pomieścić mogła 600 osób. Teatr ów, który przybrał nazwę Nowego Teatru Rozmaitości, otwarto 13 września 1833 r.

Prezes Teatrów Rządowych – Józef Rautenstrauch zwrócił się 25 kwietnia 1833 r. do Iwana Paskiewicza z prośbą o akceptowanie projektu budowy nowego gmachu teatralnego, zwanego później Teatrem Rozmaitości, kosztem 70739 florenów 26 gr. Zdaniem Rautenstraucha sala powinna liczyć ok. 1000 miejsc, czyli 2/3 tego, co pomieścić mógł Teatr Wielki. 30 listopada 1836 r. rozpoczęto prace nad nowym gmachem na tyłach zabudowań prawego skrzydła Teatru Wielkiego. Trwały półtora roku a prowadził je Kozubowski, na podstawie projektu wykonanego wspólnie z Corazzim. Teatr otrzymał wejście główne od strony ulicy Wierzbowej i został architektonicznie wyodrębniony z całości gmachu. Trzy osie w układzie dwukondygnacjowym opracowane w formie monumentalnych arkad, ozdobionych kolumnami, odpowiadały szerokości teatru i były logicznym odbiciem wewnętrznej koncepcji nowego budynku. Rozwiązanie elewacji Teatru Rozmaitości (od strony ulicy Wierzbowej) stało się jeszcze jednym dowodem wysokiej kultury projektantów, którzy potrafili obok tak monumentalnego zespołu, jakim był Teatr Wielki, znaleźć rozwiązanie, nie naruszając bryły całego zespołu i jednorodności architektonicznej.

W gmachu cały czas dokonywano drobnych napraw. Jeszcze w 1840 roku wzmocniono galerię Sal Redutowych oraz ułożono płyty kamienne pod kolumnadą Teatru Wielkiego. Zamknięto żelaznymi kratami przejazd w portyku (1842 r.) i ustawiono żelazne balustrady na wszystkich tarasach pierwszego piętra gmachu (1844 r.).

Teatr Wielki w latach 1860-1864 wegetował. Dwukrotnie był zamknięty - po raz pierwszy od 3 kwietnia 1861 do 7 stycznia 1862 r. (Teatr Rozmaitości od 2 kwietnia 1861 r. do 12 marca 1862 r.) i po raz drugi po zamachu na Wielkiego Księcia Konstantego od 3 lipca do 26 września 1862 r. Nie miało to co prawda żadnego praktycznego znaczenia, gdyż z powodu żałoby narodowej, ogłoszonej samorzutnie przez całe społeczeństwo po wypadkach lutowych 1861 r., i tak nikt z Polaków do teatru nie chodził. W roku 1863 Teatr Wielki był czynny bez przerwy, lecz w przedstawieniach uczestniczyli tylko Rosjanie; natomiast Teatr Rozmaitości zamknięto na okres 11 miesięcy. Sale Redutowe dwukrotnie, a to w roku 1861 i 1863 zajmowało wojsko z racji utrzymywania stałego pogotowia celem natychmiastowej interwencji na wypadek licznych wówczas zamachów i manifestacji narodowych. Normalna mniej więcej frekwencja publiczności na przedstawieniach teatralnych powróciła w roku 1864. Od 23 sierpnia do 1 listopada 1864 roku w teatrze trwała wymiana oświetlenia olejnego na gazowe.

W 1864 roku podjął działalność Komitet do Reorganizacji Teatrów Warszawskich, którego pierwszą decyzją było zamknięcie opery z początkiem 1865 r. i wystąpienie o powiększenie sali widzów do rozmiarów projektowanych przez Corazziego. Okazało się więc, że po niespełna trzydziestu latach sala była za mała oraz zbyt niewygodna. W rzeczywistości ograniczono się wówczas do zewnętrznego odnowienia sali i sporządzenia przez budowniczego Władysława Rittendorfa w połowie 1866 r. planów zamierzonych ulepszeń oraz kosztorysów. Przebudowę według tych planów, zrealizowano dopiero w 15 lat później za prezesury Sergiusza Muchanowa. Modernizacja wnętrza polegała przede wszystkim na wymianie konstrukcji balkonów i tym samym na rozszerzeniu widowni do wymiarów murów, jakie wzniesione zostały dla niej w latach 1825-1830. Na zewnątrz, nad głównym wejściem założony został w tym czasie żelazny daszek, który w 1890 r. zastąpiono cztero-kolumnowym portykiem. Na okres budowy gmach został zamknięty, przedstawienia natomiast odbywały się w specjalnie w tym celu wzniesionym prowizorycznie drewnianym budynku Teatru Letniego w Ogrodzie Saskim, który spłonął we wrześniu 1939 r.

W 1880 roku powrócił temat przebudowy teatru. Tym razem miała to być wierna rekonstrukcja teatru według pierwotnych planów Corazziego, tak co do obszerności, jak i dekoracji plastycznej. Plany te nie zostały zrealizowane m.in. ze względu na budowę przy ulicy Daniłowiczowskiej Teatru Małego a później budynku dla operetki przy ulicy Królewskiej.

W roku 1913 został podjęty ponowny remont Teatru Rozmaitości (nazwanego tym razem Teatrem Dramatycznym). Sale Redutowe mieściły po 1918 roku teatru nazwany „Redutą”. Po pożarze Teatru Rozmaitości (w dn. 2 listopada 1919 r.) ocalałe od ognia pomieszczenia stały puste. Toteż gdy Juliusz Osterwa z Mieczysławem Limanowskim zaczęli szukać odpowiedniego lokalu dla swego zespołu teatralnego, wybór ich padł na te właśnie sale. Osterwa szybko przygotował otwarcie nowego teatru. 29 listopada 1919 r. premierą sztuki Żeromskiego „Ponad śnieg bielszym się stanę”. Prace adaptacyjne w sali powierzono architektowi Antoniemu Jawornickiemu. W środkowej największej z Sal Redutowych umieszczona została scena i widownia, oddzielona kotarami od dwóch sal bocznych, które przeznaczono na foyer. Zgodnie z inicjatywą Osterwy scena znalazła się na poziomie podłogi. Wzniesiono drewniany schodkowy amfiteatr o 13 rzędach. Umieszczono jeszcze jeden rząd siedzeń na balkonie, na wprost, co w sumie dało 292 miejsca siedzące. Reduta zakończyła swoją warszawską działalność w maju 1924 roku.

W 1919 roku budynek Teatru Rozmaitości ponownie strawił pożar. Gmach w latach 1919-1924 odbudował Czesław Przybylski, nadając jego wnętrzom charakter zbliżony do tendencji klasycystycznych. Od tego momentu Rozmaitości przejmują dawną nazwę Teatru Narodowego. Otwarcie nastąpiło 3 października 1924 r. Tymczasem w Teatrze Wielkim wszelkie roboty budowlane ogra¬niczyły się do niezbędnej konserwacji. Przebudowa przeprowadzona przez Żochowskiego nie poprawiła sytuacji. W roku 1938 profesor Politechniki Warszawskiej, architekt Lech Niemojewski, na zlecenie prezydenta miasta Stefana Starzyńskiego podjął prace prowadzące do unowocześnienia gmachu Teatru Wielkiego. Przewodnią myślą pracy Zakładu Historii Architektury i Sztuki Politechniki Warszawskiej było ujednolicenie wnętrz gmachu Teatru. Wybuch wojny przekreślił wszystkie te plany.

Grafika Maurycego Stolza z 1841 roku.

Wejście do Teatru, 1871.

Widok na Plac Teatralny z oficyn pałacu Blanka, ok 1900 r.

Pocztówka z 1916 roku.

Rok 1920.

Lata trzydzieste XX wieku

3 komentarze:

  1. W tym teatrze to raz na jakiś czas coś się lubi palić.

    OdpowiedzUsuń
  2. Witam, chodzi mi o zdjęcie Pl.Teatralnego, podpisane jest jako 1920r.Mi się wydaje, że zdjęcie jest późniejsze, wskazuje na to autobus.
    Prosze o odpowiedź .

    OdpowiedzUsuń
  3. Jest to bardzo możliwe. Strona www.fotopolska.eu datuje je jako okres 1920 - 1939. Jest to spory rozrzut więc przyjąłem datę najwcześniejszą.

    OdpowiedzUsuń