06.05.2011

Krakowskie Przedmieście 87 - Kamienica Prażmowskich

Trudno ustalić dokładną datę budowy kamienicy zwanej kamienicą Prażmowskich a znajdującej się w Warszawie przy Krakowskim Przedmieściu 87. Na podstawie dokumentów Piotr Bohdziewicz wnioskuje, że pierwsza murowana budowla na tej posesji (nr 456) wzniesiona została przez Joachima Pastoriusa doktora medycyny i historiografa królewskiego w roku 1660 według projektu Jana Deybel’a. Właścicielami domu byli kolejno w 1661 ławnik i kupiec Kasper Walter, potem kupiec Andrzej Wegner. W 1666 kamienicę kupił Michał Prażmowski, biskup łucki i wielki kanclerz koronny. Za jego staraniem rok później kamienicę libertowano. tzn. że właściciel nie miał obowiązku dawać kwater dla licznie przybyłej na obrady Sejmu szlachty. Nad wejściem do kamienicy wisi kamienna tablica z napisem po łacinie upamietnająca to wydarzenie. Po polsku brzmi to "Ta kamienica, niegdyś Prażmowska, uwolniona od udzielania gościny na mocy rozporządzenia Roku Pańskiego 1667". Kolejnymi właścicielami byli do 1705 Stanisław Grzybowski, w latach 1705 - 15 Stanisław Clemens i w 1743 niejaki Pawłowski. W roku 1754 kolejnym właścicielem kamienicy staje się rodzina Leszczyńskich. W tym samym roku kamienicę przebudowano w duchu architektury rokokowej według projektu Jakuba Fontany. Dla upamiętnienia tego faktu umieszczono monogramy rodziny Leszczyńskich w postaci liter splecionych pod koroną i datą 1754. Wtedy to prawdopodobnie wykuto w nadprożu portalu inskrypcje o libertacji kamienicy. Kilkanaście lat po przebudowie kamienicy Canaletto uwiecznił ją na swoich dwóch obrazach: "Krakowskie Przedmieście od strony Bramy Krakowskiej" (1767-68) i "Krakowskie Przedmieście w stronę kolumny Zygmunta i Bramy Krakowskiej" (nie datowany). Była to więc budowla trzypiętrowa nakryta wysokim dachem z lukarnami, z pięcioosiową fasadą i żelaznymi balkonami. W latach 1784-1804 obiekt ten a także sąsiednia, przylegająca do niego od strony południowej kamieniczka nr 85 należała do rodziny Rautenstrauchów.

Kamienica na zdjęciu najprawdopodobniej
z przełomu wieków XIX i XX.

Do dziś niestety nie wiadomo jak wyglądała fasada od strony ulicy Senatorskiej. Na podstawie opisów w taryfach miejskich wiadomo, że kamienica Prażmowskich była trzypiętrowa a sąsiednia zwana później kamienicą Dobrycza, dwupiętrowa. Nie wiadomo też dokładnie kiedy przyłączono kamienicę z numerem 85. Na akwareli Zygmunta Vogla z roku 1795 "Widok Krakowskiego Przedmieścia od strony Madonny Passawskiej" obie budowle nie są połączone. Ten sam stan przedstawia gwasz de Santoire Charles Varenne'a z "Widokiem Krakowskiego Przedmieścia od strony pl. Zamkowego". datowany na rok ok. 1800. Połączenie obu tych kamienic nastąpiło najprawdopodobniej w roku 1804 ponieważ gdy kolejnym właścicielem stał się Stefan Dobrycz kupiec zajmujący się handlem korzeni i win. Przez przyłączenie i podwyższenie kamienicy nr 85 fasada kamienicy Prażmowskich straciła swój reprezentacyjny charakter wyróżniający ją spośród innych budowli w bloku zabudowy między pl. Zamkowym - Senatorską - Miodową. Przyłączona kamienica zyskała neo-rokokową dekorację z festonami i wazonem nad skrajnym pilastrem. Okna w parterze obu budynków przerobiono na duże witryny sklepowe. Od strony ulicy Senatorskiej elewacja była także siedmioprzęsłowa o skromniejszym detalu, podzielona tylko pilastrami, dekorowana nadokiennikami płycinami podokiennymi. Dobryczowie posiadali kamienicę nosząca teraz podwójny numer 85/87 do 1878 roku. Od 1820 działał tu zakład litograficzny Ludwika Letronna, potem także sklep tekstylny J.G. Menckiego. Przez następne kilkadziesiąt lat aż do roku 1939 kolejnymi właścicielami były rodziny: Szparkowskich, Kince, Juggów, Szoltze i Przypkowskich. W stanie niezniszczonym kamienica przetrwała do roku 1939, kiedy to w czasie oblężenia Warszawy została częściowo spalona. Dalszych zniszczeń dokonały działania w czasie Powstania Warszawskiego w roku 1944. Szczęśliwie ocalała fasada i elewacje od strony ulicy Senatorskiej.

Rok 1945
Bezpośrednio po wojnie przystąpiono do opracowywania projektów rekonstrukcji. Pierwsze projekty odbudowy wykonał inż. arch. Tadeusz Żurowski na zlecenie Tadeusza Przypkowskiego. W związku z budową Trasy W-Z opracowano nowe projekty odbudowy wszystkich kamienic w bloku zabudowy: Krakowskie Przedmieście - Miodowa - Senatorska - Plac Zamkowy. Autorami tych projektów byli inż. arch. Zygmunt Stępiński i inż. Jan Laube. Ponieważ tunel kopany był metodą odkrywkową i przebiegać miał pod kilkoma kamienicami, trzeba ich ruiny rozebrać. Wykop pod przyszłe schody ruchome znajdował się zaledwie 80 cm od ściany kamienicy Prażmowskich. W trakcie wykonywania robót tunelowych kamienica zaczęła się pochylać. W momencie krytycznym pochylenie to wynosiło 4 mm na dobę. Zdecydowano więc o rozbiórce części fasady do pionu środkowego z balkonikami. Po wykonaniu prac zabezpieczających i wykopaniu tunelu zrekonstruowano kamienice na specjalnie wykonanej płycie z rusztu żelaznego i betonu. Kamienicę Prażmowskich i Dobrycza odbudowano zgodnie z przekazami ikonograficznymi. Nie wykorzystano jednak ocalałych detali architektonicznych. Kamienica od tego momentu aż do dnia dzisiejszego jest siedzibą Związku Literatów Polskich. Wewnętrznie połączona z sąsiednią kamienicą Johna mieści "Dom Literatury". W latach 2002 - 2003 została odrestaurowana.


Kamienica w roku 1945, fot. Leonard Sempoliński
 

Kamienica na fotografii z lat 60 XX wieku.
 
Fasada w roku 1979.
 
Kwiecień 2011.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz