30.09.2011

Krakowskie Przedmieście 46/48 - Pałac Prezydencki

Zwany również pałacem Koniecpolskich, Radziwiłłów, Lubomirskich i Namiestnikowskim. Pierwotnie w tym miejscu w latach 1643 - 45 zbudowano pałac według projektu Constantina Tencalli (pierwsze i drugie piętro) i Łukasza Dąbrowskiego (parter) dla hetmana wielkiego koronnego Stanisława Koniecpolskiego. Wzorowany był na Palazzo Barberini w Rzymie. Lwy przed pałacem wykonał Landini, a figury na dachu, przeniesione z Bramy Krakowskiej, Maliński. Rzeźby zakupiono za 100 zł każdą. W roku 1660 pałac kupił Jerzy Stanisław Lubomirski, a czternaście lat później, w roku 1674 pałac kupili Radziwiłłowie i Michał Kazimierz „Rybeńko” Radziwiłł rozbudował pałac. Była to wówczas najwystawniejsza i najbardziej hulaszcza rezydencja w Warszawie. Po potopie szwedzkim pałac został zniszczony i nie został od razu odbudowany. Powoli popadał w ruinę i jego zrujnowane pokoje zaczęli zamieszkiwać bezdomni. W 1694 roku Karol Stanisław I Radziwiłł zatrudnił Karola Ceroniego i Augusta Locciego do uporządkowania pałacu, co potrwało aż do roku 1705. Pod koniec lat trzydziestych XVIII w. pałac miał być odbudowany według projektu Johanna Sigmunda Deybla ale skończyło się na kosmetyce. Zanim przystąpiono do odbudowy, trzeba było stoczyć walkę z bezdomnymi, którzy nie chcieli opuścić pałacu. W 1707 roku mieszkał tu car Piotr Wielki po zwycięstwie nad Szwedami. Poważną przebudowę wykonano w latach 1755 - 59 pod kierunkiem Augustyna Roszkowicza. W latach 1759 - 62 zmieniono wygląd fasad i dostawiono dwie oficyny, najprawdopodobniej posługując się starymi planami Deybla. Od 1774 do końca XVIII w. mieścił się tu teatr publiczny na ponad pięciuset widzów. W 1778 odbyła się tu premiera pierwszej polskiej opery, „Nędzy uszczęśliwionej”, którą napisał Maciej Kamieński z librettem Wojciecha Bogusławskiego. Pokaz odbył się w wynajętej Sali Wielkiej. Mimo dużej popularności sztuki, Karol „Panie kochanku” Radziwiłł wyrzucił aktorów z budynku. Urządzał on bowiem wystawne bale na kilkaset osób ze szlachty, najczęściej zupełnie przypadkowych. W 1789 roku z ogrodów pałacowych wystartował balonem Francuz Blanchard. W pawilonie przyulicznym działał jeden z najbardziej luksusowych sklepów ówczesnej Warszawy, należący do Franciszka Hampla, a sprzedający meble i porcelanę. W latach 1790 - 1813 właścicielem był Dominik Radziwiłł, a po jego śmierci pałac został zakupiony przez rząd Królestwa Polskiego i w 1818 rozpoczęto trwającą rok przebudowę w stylu klasycystycznym pod okiem Christiana Piotra Aignera. W czasie rządów pruskich mieścił się tu teatr polski i niemiecki, potem francuski, a w czasie zaboru rosyjskiego w pałacu rezydował namiestnik carski: najpierw Józef Zajączek, który kupił zniszczony po wojnach napoleońskich pałac w 1817, później mieszkał tu Iwan Paskiewicz. Przeróbki pałacu dla zarządców kosztowała dziewięć milionów florenów. 24 lutego 1818 w pałacu po raz pierwszy wystąpił publicznie ośmioletni wtedy Fryderyk Chopin. W 1831 roku w pałacu obradował Rząd Narodowy. Dziedziniec przeznaczono na podjazd dla powozów. W 1852 roku pałac spłonął w czasie pożaru, a odbudowano go dwa lata później według projektu Alfonsa Kropiwnickiego z nowymi figurami Pawła Malińskiego. W roku 1870 postawiono tu pomnik znienawidzonego Iwana Paskiewicza wykonany przez Nikołaja Stiepanowicza Pimienowa, który został usunięty dopiero w 1917. W czasie I wojny swą siedzibę miał tu gubernator i do 8 października 1918 mieściła się niemiecka Rada Żołnierska. W latach 1918 - 24 pałac przebudowano według projektu Mariana Lalewicza na potrzeby Urzędu Rady Ministrów, wykupiono także kamienicę nr 50 na potrzeby pałacu. W 1929 roku wymieniono 6 figur z attyki na kopie, a 4 pozostałe przerobiono w pracowni Jana Biernackiego. W latach 1934 - 36 wyremontowano oficyny, a w 1938 powstał projekt Teodora Burschego, ale przebudowa nie doszła do skutku z uwagi na wybuch wojny. W czasie okupacji działał tu Deutsches Haus, gdzie mieściły się kluby, restauracja i hotel i dzięki temu przetrwał wojnę, jako jedyny pałac w Warszawie, który jest w całości autentyczny, choć został przebudowany w latach 1941 - 42 wg proj. Juliusza Nagórskiego i Jana Łukasika.

4 lutego 1944 w pałacu odbył się pogrzeb i jednocześnie ślub „kata Warszawy” Franza Kutschery. Kiedy jego trumna miała być przewożona na lawecie z pałacyku SS w Alejach Ujazdowskich do Pałacu Namiestnikowskiego, z całej trasy przemarszu ewakuowani zostali wszyscy polscy mieszkańcy. Okupacyjne władze Warszawy miały nadzieję, że na uroczystości pogrzebowe przyjedzie Adolf Hitler lub choćby Heinrich Himmler. Nikt tak ważny nie przybył, ale dowództwo Armii Krajowej zdecydowało, że powinien pozostać jakiś dokument z tych zdarzeń. I tak powstał konspiracyjny fotoreportaż wykonany przez Andrzeja Englerta z okna drugiego piętra hotelu Bristol. Jak wynika ze złożonej przez niego relacji, kondukt Kutschery przesuwał się przed oknami Bristolu ponad pięć minut. Z kolei agentce Armii Krajowej udało się dostać do samego pałacu. Teodora Żukowska, pseudonim Milena, delegowana przez polskie podziemie do sekretariatu gubernatora Dystryktu Warszawskiego Ludwiga Fischera, uczestniczyła w makabrycznym wydarzeniu – tzw. ślubie junkierskim, który odbył się w pałacu. Ceremoniał polegał na zaślubinach martwego Franza Kutschery z norweską narzeczoną, która była w zaawansowanej już ciąży.

Po wojnie, od 1945 działało tu Prezydium Rady Ministrów. W latach 1947 - 52 pałac przebudowano wg proj. Teodora Bursche i Antoniego Jawornickiego, a po jego śmierci zastąpił go Borys Zinserling. Tu podpisano Układ Warszawski w 1955 i układ o normalizacji stosunków polsko - niemieckich w 1970. Tutaj także odbywały się obrady okrągłego stołu. W 1994 roku pałac wyremontowano i ustalono rezydencją prezydenta RP. W latach 1999 - 2000 dobudowano Ogród Zimowy wg proj. Teresy Dobiszewskiej.

Na terenie pałacu znajdują się jeszcze takie obiekty jak:
- rzeźby leżących lwów wykonane przez Camilla Landiniego,

- ogród założony w latach międzywojennych. Mieści się tu fontanna z neobarokowym basenem z lat 30 XX w., a także niżej figury lwów Piotra Malińskiego z 1822 roku
- oranżeria powstała w latach 1921 - 24 według projektu Mariana Lalewicza. Budynek został spalony w 1944 i odbudowany bez zmian.
- mała oranżeria zbudowana w latach 1852 - 54.
- dworek z lat dwudziestych XX wieku
- stacja transformatorowa zbudowana po wojnie.

Rycina z 1820 roku.
Fotografia wykonana między 1925 a 1930 rokiem.
Zdjęcie ze strony http://www.starawarszawa.pl/

1928

Zdjęcia z lat trzydziestych XX wieku:






1941

I trzy zdjęcia lat 60 i 70 XX wieku:





Oraz zdjęcie z sierpnia 2011. Na szczęście pod pałacem nikt nie chciał dymisji Tuska i nie szukał krzyża...


28.09.2011

Krakowskie Przedmieście 25 - Pałac Wesslów

Pałac na Krakowskim Przedmieściu pod dzisiejszym numerem 25 powstał w połowie XVIII wieku dla starosty grójeckiego generała Franciszka Jana Załuskiego na kupionej w roku 1664 przez wojewodę płockiego Jana Wessla posesji. W 1700 roku zbudowano dom budowniczego królewskiego Izydora Affaity a w 1743 kamienicę Jędrzeja Stanisława Załuskiego. Później stanęła obok skromna kamienica Barwolskiego. W latach 1746 - 52 biskup krakowski Andrzej Stanisław Kostka Załuski wybudował tu rezydencję późnobarokową prawdopodobnie według projektu Antoniego Fontany z wykorzystaniem murów kamienicy Załuskiego. Sześć lat później właścicielem został generał Franciszek Jan Załuski. W 1761 nowym właścicielem pałacu został podskarbi koronny Teodor Wessel, który ponownie po trzech latach sprzedał go biskupowi kujawskiemu Antoniemu Ostrowskiemu. W 1780 roku Franciszek Ignacy Przebendowski kupił pałac z zamiarem urządzenia w nim siedziby poczty która mieściła się tutaj do 1874 roku. Poczta została przeniesiona tu z kamienicy Wasilewskich rozebranej przy pozerzaniu wąskiego Krakowskiego Przedmieścia w 1865 roku. Korespondencja szła konnymi sztafetami, a opłaty zasilały skarb państwa. Opłata zależała od odległości na jaką miał iść list. Kolejnymi właścicielami pałacu byli m.in. król Stanisław August, książe Józef Poniatowski a po nim znany tylko z nazwiska niejaki Schultz który w 1805 roku sprzedał pałac Generalnemu Pocztamtowi w Berlinie. Dzięki swoim właścicielom budynek ten nosił nazwy pałacu Wesslów, pałacu Ostrowskich lub Poczty Saskiej. Z tego miejsca 2 listopada 1830 roku Fryderyk Chopin na zwsze opuścił Warszawę udając się do Wiednia.

W 1882 pałac został całkowicie przebudowany w wyniku poszerzenia ulicy Trębackiej. Zburzona została narożna kamienica przylegająca ścianą do pałacu. Sam pałac wystawiono na sprzedaż z zastrzeżeniem, że nowy właściciel przekaże "dwa łokcie" (1,1 metra) z jego szerokości na poszerzenie Trębackiej. W wyniku tego wkrótce został przebudowany według projektu Aleksandra Woyde'a i Władysława Marconiego. Narożnik ścięto, a od Trębackiej zaprojektowano nową elewację. Dobudowano również trzecie piętro w celu zwiększenia dochodowości budynku.

Od 1887 mieściła się tu redakcja Kuriera Codziennego i Tygodnika Ilustrowanego. Na parterze mieściła się pracownia krawiecka Piotra Chabru, a na piętrze bracia Mach prowadzili gabinet figur woskowych. W dwudziestoleciu międzywojennym działał tu znany antykwariat „Pałac Sztuki”. Budynek doszczętnie spłonął w 1944 roku. Odbudowany został w latach 1947 - 48 pod kierunkiem Jana Bieńkowskiego, który przywrócił mu wygląd z 1882 roku. Po odbudowie miała się tu ulokować Komisja Nadzwyczajna do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym ale ostatecznie mieściła się tu Prokuratura Wojewódzka. Obecnie jest to budynek Prokuratury Apelacyjnej i Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości. Za czasów panowania Zbigniewa Ziobry budynek często był tłem dla jego rozmaitych wystąpień. Od kiedy Zbyszek przestał być prokuratorem generalnym rzadko kiedy można w tym miejscu spotkać ekipę TVP1 czy Polszmatu... No i dobrze. Krakowskie Przedmieście jest i tak wystarczająco zapchane.


Pałac w roku 1945
Pałac na fotografii z lat 70-tych XX wieku.
Stan z 2011


26.09.2011

Krakowskie Przedmieście 27 - kamienica Kestnera

W roku 1659 plac należał do Wojciecha Buby, a w 1669 do rodziny Stankiewiczów. W 1700 roku stała tu mała kamienica cyrulika Jędrzeja Lassocińskiego. W 1770, parterowa dotychczas kamieniczka miała już piętro i należała do Hankaja, a w 1790 do malarza Józefa Borkowskiego. Działał tu zakład krawiecki Andrzeja Fengera.

Obecna kamienica zbudowana została w latach 1836 - 40 wg projektu Józefa Lessla dla rękawicznika Kestnera. Działała tu cukiernia Laurentego Tosio. W okresie międzywojennym działał tu handel alkoholami Złoty Róg. W 1944 kamienica została spalona i po wojnie rozebrana do fundamentów. Odbudowano ją w 1949 wg proj. Mieczysława Kuzmy i Zygmunta Stępińskiego, charakteryzując budynek na XVIII w. Obecnie mieści się tu kawiarnia Telimena.

1890

1900

1945

Kwiecień 2011
Kwiecień 2011

24.09.2011

Krakowskie Przedmieście 29 - kamienica Cechu Rzeźników

W 1669 roku znajdował się tu dwuizbowy domek Nieznachowej, a w 1700 większy dom należący do Cechu Rzeźników. Nowa kamienica zbudowana została w latach 1743 - 54. W 1867 roku dobudowano piętro, a po 1900 trzecie piętro i mansardy. W okresie międzywojennym działały tu zakład fryzjerski i zakład fotograficzny Optofot. W 1944 kamienica spłonęła i została odbudowana w 1949 według projektu Mieczysława Kuzmy i Zygmunta Stępińskiego z nowym wystrojem. W 2000 została odrestaurowana.

2011

22.09.2011

Krakowskie Przedmieście 31 - kamienica Heringa

Uważni czytelnicy mogą mieć teraz małe deja vu gdyż wpis o podobnym tytule już się ukazał. Kamienica Heringa znajduje się również pod numerem 61. Właścicielem obydwu był Walenty Hering ale po kolei... W 1659 roku pusty plac należał do krawca Sałaty, a około 1670 stał tu już jego drewniany, trójizbowy dom. Na miejscu domku stanęła parterowa kamieniczka Gutzwelera. Obecna kamienica zbudowana została w 1780 roku dla Walentego Heringa, później Marianny Heringowej. Na początku XIX wieku działał tu sklep z perukami Teodora Śniechowskiego. Na przełomie XIX i XX wieku mieścił się sklep z ubiorami męskimi M. Bełkiewicza. W 1944 roku kamienica spłonęła ale zachowała fasadę z wystrojem i elewację od ul. Koziej. Odbudowana w 1949 roku według projektu Mieczysława Kuźmy i Zygmunta Stępińskiego, z nową blaszaną wystawką w dachu.

2011

20.09.2011

Krakowskie Przedmiescie 33 - kamienica Greya

W 1659 roku pusty plac należał do wdowy po Erhardzie Lazarusie, 10 lat później stał tu dom jednoizbowy cyrulika Frydrycha. Potem powstał nieco większy w 1700 roku należący do Szymona Milwińskiego. Obecną kamienicę zbudowano w 1754 roku dla siodlarza Michała Greya. W latach 50 XIX wieku kolejny właściciel, Józef Reszke, nadbudował dom o piętro i dodał wystrój fasady. Stanowił on wtedy główną część Hotel de Saxe. W 1944 roku dom spłonął, w 1946 fasadę rozebrano i zrekonstruowano w 1949 według projektu Mieczysława Kuzmy i Zygmunta Stępińskiego.

1937

2011

18.09.2011

Krakowskie Przedmiescie 35 - kamienica Heyna

W XVII wieku stał tu dom Staniewicza strawiony przez pożar. Dopiero w 1700 roku wymienia się drewniany dom Wojciecha Tarnowskiego. Kolejną kamienicę zbudowano w roku 1743, była wtedy parterowa. W 1770 roku właścicielem był Lenck i miał już piętro. Kolejną kondygnację dobudował dr Andrychiewicz, właściciel domu od 1784 roku. Ostatecznie na początku XIX wieku kamienica liczyła trzy piętra, a wystrój ukształtowano w drugiej połowie XIX wieku. Około roku 1895 kamienicę zburzono i postawiono nową, czteropiętrową. W okresie międzywojennym działała na antresoli pracownia ubiorów męskich. W 1944 roku budynek spłonął. W 1946 roku fasadę rozebrano i zrekonstruowano w 1949 według projektu Mieczysława Kuzmy i Zygmunta Stępińskiego dla rodziny Nowakowskich.

2011

16.09.2011

Krakowskie Przedmieście 37 - kamienica Lazarusa

Zbudowana w 1655 roku dla sługi i muzyka królewskiego. Po 1659 roku jako własność wdowy po nim, kamienica była opuszczona i zdewastowana. Odnowiona około roku 1669 jako kamienica Cherytakowska, piętrowa z 5 izbami. W XVIII wieku była przekształcana parokrotnie. W 1743 roku została własnością Piotra Hiża, który prawdopodobnie zaprojektował przekształcenie kamienicy. W roku 1784 roku właścicielką była miecznikowa koronna Humiecka. W XIX wieku należała przez długie lata do rodziny Reszke, właścicieli Hotelu de Saxe; działał tu sklep z alkoholem Ernesta Kuhnkego i zakład fryzjersko-perukarski Jana Kujawskiego. W 1900 kamienica otrzymała nowy wystrój. Na przełomie XIX i XX wieku mieścił się tu magazyn obuwia damskiego Franciszka Szczepańskiego. W okresie międzywojennym działały tu zakład fotograficzny Foto-America i zakład optyczny F. Czerwińskiego, a także sklep galanteryjny W. Barczyńskiego. W roku 1944 kamienica spłonęła a w 1951 odbudowana według projektu Mieczysława Kuźmy i Zygmunta Stępińskiego, którzy zmienili układ osi i wystrój.

1937

2011

14.09.2011

Krakowskie Przedmieście 39 - kamienica Hiża

W 1621 roku powstał tu murowany dom Jana Rosochy, sprzedany zaraz muratorowi Gasparowi Bocherowi; w 1655 roku dom już nie istniał. W 1669 stanął tu drewniany domek szewca Obera, należący w roku 1700 do Bruzera. Obecną kamienicę zbudowano w 1743 wg projektu Piotra Hiża. W roku 1784 właścicielka była miecznikowa koronna Humiecka, a od 1847 kamienicę posiadali Reszke, właściciele Hotelu de Saxe na ulicy Koziej. W XIX wieku działał tu skład sukna Augusta Pulewki. W latach sześćdziesiątych XIX wieku mieścił się tu sklep potentata wyrobów platerowych Czajkowski i Henneberg. Na przełomie XIX i XX wieku mieściła się tu litografia i skład papieru Ottona Flecka. W okresie międzywojennym działały tu sklepy H. Dębowskiego i S. Pęcherskiego. Kamienica została spalona w 1944 roku zachowując mury i wystrój; odbudowana w 1951 wg proj. Mieczysława Kuzmy i Zygmunta Stępińskiego.

12.09.2011

Krakowskie Przedmieście 41 - Kamienica Cechu Krawców

Pierwsza kamienica powstała w tym miejscu około roku 1700 dla Karnestorffera. W 1738 roku kamienicę należącą wówczas do Gothiego i Barbary Karnesztofferów odkupił Cech Krawców z przeznaczeniem na swoją siedzibę. W XIX wieku przebudowano kamienicę i zmieniono jej wystrój. Od 1857 mieścił się tu sklep z obuwiem męskim Henryka Kaatza. Na przełomie XIX i XX wieku mieścił się tu skład nici i towarów galanteryjno-norymberskich Heleny Boniczykowej. W 1908 roku kamienicę gruntownie wyremontowano. W okresie międzywojennym działały tu Księgarnia Warszawska Jana Jabłońskiego i magazyn pomp i narzędzi pożarniczych Wacława Łukasiewicza. W 1944 roku kamienica częściowo spłonęła i została odbudowana w latach 1947 - 49 według projektu Kazimierza Biernackiego. Zmieniono tylko całkowicie elewację od strony Koziej. Na ścianie wisi pamiątkowa tablica ku czci Reymonta, gdyż zanim został pisarzem, był mistrzem krawieckim.

1937

2011

10.09.2011

Krakowskie Przedmieście 43 - Kamienica Cechu Cyrulików

W latach 1659 - 60 znajdował się tu domek krawca zwanego Francuzem (później krawcem Karolem). Podobny domek stał zaraz obok, należący do kowala Grygiela. W roku 1700 powstała obecna kamienica dla Jakuba Tugela, a w 1743 roku należała do Cechu Cyrulików. Po 1743 kamienica otrzymała piętro i facjatę a 1819 roku dobudowano drugie piętro i zmieniono wystrój fasady. Do 1821 roku działała tu wytwórnia naczyń platerowanych i wyrobów tokarskich F. Billinga. W 1944 kamienica spłonęła, zachowując jednak mury. W latach 1948 - 49 budynek odrestaurowano pod kierunkiem Mieczysława Kuźmy i Zygmunta Stępińskiego.

1937

2011

08.09.2011

Krakowskie Przedmieście 45 - kamienica Skalskiego

W 1655 roku stała tu kamienica nalężąca do mieszczanina Bischoffa, mieszcząca także 2 sklepy i kuchnię. W 1700 roku należała do kuśnierza Kazimierza Ziomeckiego, a w latach 1743 - 67 do spadkobierców niejakiego Gebla. Obecna kamienica powstała w latach 1774 - 77 w stylu wczesnoklasycystycznym według planów Eiframa Schroegera dla aptekarza Józefa Skalskiego. Apteka działała aż do wybuchu II wojny. W latach 1878 - 79 kamienicę odnowiono pod kierunkiem Ludwika Kwiatkowskiego. W 1944 roku w czasie Powstania Warszawskiego kamienica została zniszczona - ocalała fasada, jednak bogate wyposażenie wnętrz z XVIII wieku spłonęło. W latach 1948 - 49 kamienicę odbudowano według projektu Mieczysława Kuźmy. W 1999 roku dodano nową kondygnację ukrytą w mansardowym dachu w którym wstawiono dwa okna. Od strony ulicy Koziej kamienica ma numer 20.


1918

1945. Fot. Leonard Sempoliński

2011

06.09.2011

Krakowskie Przedmieście 47 i 49

Krakowskie Przedmieście 47 - kamienica zbudowana w 1784 roku dla Karola Ernesta Schmitta, później dodano jeszcze 4 piętra. W XIX wieku działał tu zakład krawiecki Józefa Nowickiego.

Krakowskie Przedmieście 49 - w XVIII wieku zbudowano tu kamienica która stała do 1894 roku, kiedy to powstała nowa kamienica, według projektu Stanisława Wąsowicza. Miała 5 pięter i zdobiona była rzeźbami Feliksa Giecewicza: Matką Boską i Witem Stwoszem. Na przeł. XIX i XX w. mieścił się tu dom bankowy i redakcja Gazety Losowań.

Po wojnie kamienice spod numerów 51, 49 i 47 stanęły jako jeden dom pod wspólnym numerem 51/49/47