30.09.2011

Krakowskie Przedmieście 46/48 - Pałac Prezydencki

Zwany również pałacem Koniecpolskich, Radziwiłłów, Lubomirskich i Namiestnikowskim. Pierwotnie w tym miejscu w latach 1643 - 45 zbudowano pałac według projektu Constantina Tencalli (pierwsze i drugie piętro) i Łukasza Dąbrowskiego (parter) dla hetmana wielkiego koronnego Stanisława Koniecpolskiego. Wzorowany był na Palazzo Barberini w Rzymie. Lwy przed pałacem wykonał Landini, a figury na dachu, przeniesione z Bramy Krakowskiej, Maliński. Rzeźby zakupiono za 100 zł każdą. W roku 1660 pałac kupił Jerzy Stanisław Lubomirski, a czternaście lat później, w roku 1674 pałac kupili Radziwiłłowie i Michał Kazimierz „Rybeńko” Radziwiłł rozbudował pałac. Była to wówczas najwystawniejsza i najbardziej hulaszcza rezydencja w Warszawie. Po potopie szwedzkim pałac został zniszczony i nie został od razu odbudowany. Powoli popadał w ruinę i jego zrujnowane pokoje zaczęli zamieszkiwać bezdomni. W 1694 roku Karol Stanisław I Radziwiłł zatrudnił Karola Ceroniego i Augusta Locciego do uporządkowania pałacu, co potrwało aż do roku 1705. Pod koniec lat trzydziestych XVIII w. pałac miał być odbudowany według projektu Johanna Sigmunda Deybla ale skończyło się na kosmetyce. Zanim przystąpiono do odbudowy, trzeba było stoczyć walkę z bezdomnymi, którzy nie chcieli opuścić pałacu. W 1707 roku mieszkał tu car Piotr Wielki po zwycięstwie nad Szwedami. Poważną przebudowę wykonano w latach 1755 - 59 pod kierunkiem Augustyna Roszkowicza. W latach 1759 - 62 zmieniono wygląd fasad i dostawiono dwie oficyny, najprawdopodobniej posługując się starymi planami Deybla. Od 1774 do końca XVIII w. mieścił się tu teatr publiczny na ponad pięciuset widzów. W 1778 odbyła się tu premiera pierwszej polskiej opery, „Nędzy uszczęśliwionej”, którą napisał Maciej Kamieński z librettem Wojciecha Bogusławskiego. Pokaz odbył się w wynajętej Sali Wielkiej. Mimo dużej popularności sztuki, Karol „Panie kochanku” Radziwiłł wyrzucił aktorów z budynku. Urządzał on bowiem wystawne bale na kilkaset osób ze szlachty, najczęściej zupełnie przypadkowych. W 1789 roku z ogrodów pałacowych wystartował balonem Francuz Blanchard. W pawilonie przyulicznym działał jeden z najbardziej luksusowych sklepów ówczesnej Warszawy, należący do Franciszka Hampla, a sprzedający meble i porcelanę. W latach 1790 - 1813 właścicielem był Dominik Radziwiłł, a po jego śmierci pałac został zakupiony przez rząd Królestwa Polskiego i w 1818 rozpoczęto trwającą rok przebudowę w stylu klasycystycznym pod okiem Christiana Piotra Aignera. W czasie rządów pruskich mieścił się tu teatr polski i niemiecki, potem francuski, a w czasie zaboru rosyjskiego w pałacu rezydował namiestnik carski: najpierw Józef Zajączek, który kupił zniszczony po wojnach napoleońskich pałac w 1817, później mieszkał tu Iwan Paskiewicz. Przeróbki pałacu dla zarządców kosztowała dziewięć milionów florenów. 24 lutego 1818 w pałacu po raz pierwszy wystąpił publicznie ośmioletni wtedy Fryderyk Chopin. W 1831 roku w pałacu obradował Rząd Narodowy. Dziedziniec przeznaczono na podjazd dla powozów. W 1852 roku pałac spłonął w czasie pożaru, a odbudowano go dwa lata później według projektu Alfonsa Kropiwnickiego z nowymi figurami Pawła Malińskiego. W roku 1870 postawiono tu pomnik znienawidzonego Iwana Paskiewicza wykonany przez Nikołaja Stiepanowicza Pimienowa, który został usunięty dopiero w 1917. W czasie I wojny swą siedzibę miał tu gubernator i do 8 października 1918 mieściła się niemiecka Rada Żołnierska. W latach 1918 - 24 pałac przebudowano według projektu Mariana Lalewicza na potrzeby Urzędu Rady Ministrów, wykupiono także kamienicę nr 50 na potrzeby pałacu. W 1929 roku wymieniono 6 figur z attyki na kopie, a 4 pozostałe przerobiono w pracowni Jana Biernackiego. W latach 1934 - 36 wyremontowano oficyny, a w 1938 powstał projekt Teodora Burschego, ale przebudowa nie doszła do skutku z uwagi na wybuch wojny. W czasie okupacji działał tu Deutsches Haus, gdzie mieściły się kluby, restauracja i hotel i dzięki temu przetrwał wojnę, jako jedyny pałac w Warszawie, który jest w całości autentyczny, choć został przebudowany w latach 1941 - 42 wg proj. Juliusza Nagórskiego i Jana Łukasika.

4 lutego 1944 w pałacu odbył się pogrzeb i jednocześnie ślub „kata Warszawy” Franza Kutschery. Kiedy jego trumna miała być przewożona na lawecie z pałacyku SS w Alejach Ujazdowskich do Pałacu Namiestnikowskiego, z całej trasy przemarszu ewakuowani zostali wszyscy polscy mieszkańcy. Okupacyjne władze Warszawy miały nadzieję, że na uroczystości pogrzebowe przyjedzie Adolf Hitler lub choćby Heinrich Himmler. Nikt tak ważny nie przybył, ale dowództwo Armii Krajowej zdecydowało, że powinien pozostać jakiś dokument z tych zdarzeń. I tak powstał konspiracyjny fotoreportaż wykonany przez Andrzeja Englerta z okna drugiego piętra hotelu Bristol. Jak wynika ze złożonej przez niego relacji, kondukt Kutschery przesuwał się przed oknami Bristolu ponad pięć minut. Z kolei agentce Armii Krajowej udało się dostać do samego pałacu. Teodora Żukowska, pseudonim Milena, delegowana przez polskie podziemie do sekretariatu gubernatora Dystryktu Warszawskiego Ludwiga Fischera, uczestniczyła w makabrycznym wydarzeniu – tzw. ślubie junkierskim, który odbył się w pałacu. Ceremoniał polegał na zaślubinach martwego Franza Kutschery z norweską narzeczoną, która była w zaawansowanej już ciąży.

Po wojnie, od 1945 działało tu Prezydium Rady Ministrów. W latach 1947 - 52 pałac przebudowano wg proj. Teodora Bursche i Antoniego Jawornickiego, a po jego śmierci zastąpił go Borys Zinserling. Tu podpisano Układ Warszawski w 1955 i układ o normalizacji stosunków polsko - niemieckich w 1970. Tutaj także odbywały się obrady okrągłego stołu. W 1994 roku pałac wyremontowano i ustalono rezydencją prezydenta RP. W latach 1999 - 2000 dobudowano Ogród Zimowy wg proj. Teresy Dobiszewskiej.

Na terenie pałacu znajdują się jeszcze takie obiekty jak:
- rzeźby leżących lwów wykonane przez Camilla Landiniego,

- ogród założony w latach międzywojennych. Mieści się tu fontanna z neobarokowym basenem z lat 30 XX w., a także niżej figury lwów Piotra Malińskiego z 1822 roku
- oranżeria powstała w latach 1921 - 24 według projektu Mariana Lalewicza. Budynek został spalony w 1944 i odbudowany bez zmian.
- mała oranżeria zbudowana w latach 1852 - 54.
- dworek z lat dwudziestych XX wieku
- stacja transformatorowa zbudowana po wojnie.

Rycina z 1820 roku.
Fotografia wykonana między 1925 a 1930 rokiem.
Zdjęcie ze strony http://www.starawarszawa.pl/

1928

Zdjęcia z lat trzydziestych XX wieku:






1941

I trzy zdjęcia lat 60 i 70 XX wieku:





Oraz zdjęcie z sierpnia 2011. Na szczęście pod pałacem nikt nie chciał dymisji Tuska i nie szukał krzyża...


3 komentarze:

  1. To przedostatnie z dymiącymi kominami jest super!

    OdpowiedzUsuń
  2. W filmie "Zakazane piosenki" jest scena, w której hitlerowcy zabijają chłopca, który pada pod tym obeliskiem z napisem "Victoria", ale chyba nie pod pałacem to było kręcone.

    OdpowiedzUsuń
  3. Nie nie... To był klasyczny fotomontaż... Obelisk był w studio dokręcony.

    OdpowiedzUsuń