30.11.2011

Krakowskie Przedmieście 4

W XVII wieku stał tu dwór Gotarda Butlera. W XIX wieku powstała tu kamienica, którą później podwyższono o piętro. Wśród innych kamienic ulicy była wyjątkowo brzydka. Na przełomie XIX i XX wieku mieściła się tu popularna restauracja “U Lija” Mieczysława Lijewskiego. W okresie międzywojennym działał tu od 1913 “Bar Pod Karasiem” mieszczący się wcześniej w Pałacu Karasia i przeniesiony po jego rozbiórce. Kamienica zniszczona w 1944 roku została odbudowana w 1955 jako „Dom Turysty”.

28.11.2011

Krakowskie Przedmieście 6 - kamienica Oranowskiego

W XVI wieku stały tu trzy dwory księcia Janusza Ostrogskiego. W XVII wieku odnotowano dom drewniany Gotarda Wilhelma Butlera, który przetrwał potop szwedzki. Dom jednak spłonął prawdopodobnie w roku 1697. W 1743 roku stał tu już nowy dworek Aleksandra Butlera, a w 1754 stał już także jego drugi dom. Około roku 1770 na miejscu drewniaków stanęła dwupiętrowa kamienica Józefa Niecieiskiego. W latach 1898 - 99 zbudowano na tym miejscu kolejna kamienicę zaprojektowaną przez Franciszka Braumana dla Leonarda Oranowskiego. Fasadę zdobiły rzeźby dłuta Ludwika Pyrowicza. Na przełomie XIX i XX wieku mieściła się tu mleczarnia Stanisława Ostrowskiego. W latach 1912 - 44 kamienica należała do Władysława Wasilewskiego, do czasu kiedy dom spłonął i został rozebrany do parteru. W 1947 - 48 kamienicę odbudowano dla YMCA, nawiązując, słabo zresztą, do kamienicy Niecieiskiego. Z wystroju przedwojennej kamienicy przetrwały części posadzek, kute wrota i odboje bramne. W latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych mieścił się tam sklep z damską bielizną "Bardotka".

1904

2011

26.11.2011

Krakowskie Przedmieście 8 - kamienica Ignatowskiego

W 1669 roku stał tu dworek skrzypka Chojnackiego, liczący cztery izby, komorę i kuchnię. W drugiej połowie XVIII wieku stał w tym miejscu drewniany dom Wojciecha Szostowicza, a kamienica obecna zbudowana została w 1770 roku dla Ignatowskiego. W 1790 roku na zapleczu stały dwie oficyny. W roku 1819 właścicielem był Krzysztof Liszewski. W okresie międzywojennym działał tu bar. Kamienicę została spalona w 1944 roku przez hitlerowców i odbudowana w latach 1948 - 49 z nową oficyną południową i nowa dekoracją fasady.

1934

2011

24.11.2011

Krakowskie Przedmieście 10 - kamienica Szpremonta

W 1659 roku stał tu drewniany dom kapitana Piotrowskiego, z kramnicą i stajnią na dwadzieścia koni. W 1669 roku właścicielem był już kucharz Dzienasz. W 1743 roku dom należał do Szpremonta i to on zastąpił domek kamienicą. Około 1770 roku kamienicę kupił od wdowy Szpremontowej Wojciech Saryusz-Witkowski i kamienicę przebudował. Kamienica miała dwa podwórza z parami oficyn poprzecznych i północnych. Pod oknami bocznymi znajdowała się dekoracja: triada arkadek z książkami. W latach sześćdziesiątych XIX wieku mieścił się tu skład wyrobów z brązu i lamp z fabryki C.L. Alexandra. W okresie międzywojennym działały tu różne sklepiki i kawiarnia Warszawska. W 1944 roku kamienica została spalona przez wojska niemieckie. Odbudowano ją w 1950 roku bez oficyn.

1934

2011

22.11.2011

Krakowskie Przedmieście 12 - kamienica Johanna Ekierta

W 1659 roku stał tu dom kuśnierza Stalmierskiego, w 1669 będący własnością Tomasza Rodalskiego. Około roku 1743 powstał tu dom murowany, wybudowany przez Boguszów, który w roku 1754 był własnością sekretarza królewskiego Makowskiego. Mieścił się tu wtedy szynk Jana Arenta. Niedługo potem przebudowano, lub zbudowano na nowo kamienicę dla Czulskiego. W latach osiemdziesiątych XVIII wieku właścicielem domu był Johann Ekiert. Pod koniec XVIII wieku dobudowano piętro z nową facjatką. W okresie międzywojennym działała tu kawiarnia Akademicka od 1915 roku, a także skład futer I. Szmidta, skład futer i rogów T. Żerańskiego. W 1944 kamienica została częściowo spalona i odrestaurowana w 1948 - 49. Na klatce schodowej jeszcze z XVIII wieku zachowały się poręcze z około 1905 roku. Po wojnie mieściły się tu kwiaciarnia i antykwariat.

1934

2011

20.11.2011

Krakowskie Przedmieście 14 - kamienica Połtarzewskiego

W 1659 oku stał tu domek Michałowej, potem Sokołowskiej. W 1669 roku stał tu już czteroizbowy dom odźwiernego Jakuba. W 1743 roku stał tu dom murowany cyrulika Józefa Seidlera. Obecna kamienica zbudowana została w latach 1765 - 70 dla Połtarzewskiego. Na początku XIX wieku działała tu wytwórnia farbek do bielizny Dabasse’a. W latach sześćdziesiątych XIX wieku mieścił się tu sklep z obuwiem damskim Hipolita Adasińskiego. W okresie międzywojennym działał tu sklep z nićmi i galanterią Kazimiery Luge. Kamienica spłonęła w roku 1944, zachowały się jednak mury i fasada z wystrojem. Odbudowano ją w 1949, zostawiając zrujnowane oficyny.

Zdjęcie niedatowanie, prawdopodobnie lata dwudzieste
XX wieku. Zidentyfikowane dzięki pomocy Marcina

1934

2011

14.11.2011

Krakowskie Przedmieście 20 - kamienica Wróblewskich

W XVIII wieku stała tu kamienica Wenderlicha. W 1913 według projektu Antoniego Porczyńskiego. Kamienica została nadbudowana oraz otrzymała całkowicie nowy wystrój elewacji. Równocześnie została przebudowana przez tego samego architekta sąsiednia kamienica nr 22. Od 1937 mieściła się tu apteka. W 1944 roku kamienica została zniszczona. Odbudowana około 1948 - 49 na kształt z początku XX wieku.

12.11.2011

Krakowskie Przedmieście 22 - kamienica Kotkowskiego

W XVIII wieku stała tu kamienica Kotkowskiego. W 1913 została przebudowana według projektu Antoniego Porczyńskiego. Kamienica została nadbudowana oraz otrzymała całkowicie nowy wystrój elewacji. Równocześnie została przebudowana przez tego samego architekta sąsiednia kamienica nr 20. Od 1937 mieściła się tu apteka. W 1944 roku kamienica została zniszczona. Odbudowana około 1948 - 49 na kształt z początku XX wieku.

10.11.2011

Krakowskie Przedmieście 24 - Szpital św. Rocha

W 1655 roku stał tu dworek Tytusa Liwiusza Boratiniego, słynnego budowniczego, mincerza i mechanika-wynalazcy. Na początku XVIII wieku stała tu ogromna kamienica złotnika K. Sokołowskiego. Miała 13 izb, 2 kuchnie, 2 piwnice i 2 stajnie. Budynek podarował szpitalowi Kazmimierz Józef Sanguszko, założonemu w 1707 roku w domu Czyżykowskiego na Nowym Świecie z inicjatywy proboszcza Bartłomieja Tarły. Założony w 1710 roku służył bractwu św. Rocha, działającemu przy kościele św. Krzyża. Około roku 1749 budynek przerobiono według projektu Jakuba Fontany, wystawiając nowy budynek frontowy. W latach 1811 - 18 działała tu klinika Szkoły Lekarskiej. Remont przeprowadzono w latach 1842 - 43 a kolejny w roku 1870, wprowadzając spore zmiany wystroju. Szpital działał do 1918, kiedy to jego funkcje przejął dwuwydziałowy szpital miejski. W czasie wojny budynek spalono, odbudowano go bez kaplicy w latach 1957 - 59 według proj. Kazimierza Kamlera. Dziś mieści się tu księgarnia, na dziedzińcu działa ogródek letni.

2011

06.11.2011

Krakowskie Przedmieście 5 - pałac Czapskich

Wcześniej w tym miejscu stał drewniany dwór Radziwiłłów, zbudowany na terenie aptekarza Pawła Chawłosza. W 1573 roku Anna Jagiellonka podarowała teren lokajowi królewskiemu Maciejowi Rogackiemu. W roku 1620 posesję kupił Albrecht Stanisław Radziwiłł, a w 1623 jej właścicielem był już jego brat, Aleksander Ludwik Radziwiłł. Pałac zbudowano w latach 1680 - 1705 dla prymasa Michała Radziejowskiego, prawdopodobnie według planów Tylmana z Gameren. W 1786 roku dobudowano jedną oficynę, drugą w 1881, a bramę w 1886. Do budowy bramy wykorzystano orły z poprzedniej bramy z 1765 roku. Kolejnym właścicielem był wojewoda lubelski Adam Sieniawski, który przebudował budynek w stylu barokowym w latach 1713 - 21. Przy budowie pracowali Kasper Bażanka, Karol Bay i Augustyn Locci. W 1732 roku pałac sprzedano bankierowi Piotrowi Riaucour, ale ten sprzedał do rok później wojewodzie chełmińskiemu Janowi Ansgaremu Czapskiemu, a w 1742 posiadłość odziedziczył starosta knyszyński Tomasz Czapski. W latach 1752 - 62 fasadzie nadano charakter późnobarokowy, dodano orły i figury alegoryczne – pory roku. W 1784 roku właścicielem został Stanisław Małachowski, rozbudowując posesję o kordegardę i oficyny wg proj. Jana Kamsetzera. Od 1799 roku Małachowski prowadził tu salon, gdzie jadano piątkowe obiady o 13:00. Kto się spóźnił, nie mógł już wejść, kimkolwiek nie był. Bywali tu uczeni i literaci. Potem mieszkał tu gen. Wincenty Krasiński wraz z urodzonym w Paryżu synem Sigismondem, zwanym Siżysiem, u którego w domu spotykali się Koźmian, Osiński, Morawski, Niemcewicz, Lelewel, Linde, Bentkowski, Gaszyński, Magnuszewski... Były to obiady literackie wzorowane na obiadach czwartkowych, tyle że odbywały się w soboty. Po rozebraniu Operalni w 1772 roku przystosowano największą salę na pierwszym piętrze na potrzeby teatru. W 1810 roku pałac nabyła Maria Urszula z Radziwiłłów Krasińska, żona Wincentego Krasińskiego. W 1818 roku pałac przebudowano według projektu Christiana Aignera, ustawiając na fasadzie figury zdjęte ze zlikwidowanej Bramy Krakowskiej. W 1815 roku na miejscu starych stajen i wozowni powstały nowe skrzydła. Od roku 1819 działała tu słynna drukarnia Natana Glucksberga. Ogród przekształcono w 1829 roku w gazon w formie elipsy. W 1826 mieszkała w pałacu rodzina Chopin’ów na drugim piętrze. Między rokiem 1825 a 1831 mieściła się tu Szkoła Przygotowawcza do Instytutu Politechniki, założona przez Stanisława Staszica. Zastała jednak zamknięta w ramach represji popowstaniowych. Był to zalążek Politechniki Warszawskiej. Od 1833 roku działał tu magazyn mebli Marcina Eichmullera, potem również skład mebli Koenig i Boehnke. W 1844 roku w skrzydle od ul. Berga (dziś Traugutta) gen. Wincenty Krasiński utworzył Bibliotekę Fundacji Krasińskich. Generał zwoził masy książek z różnych wypraw wojennych. W latach 1851 - 52 pałac rozbudowano według projektu Henryka Marconiego, powiększając pomieszczenia na bogate zbiory malarstwa, zabytkowej broni i książek. W 1860 roku do biblioteki dołączono zbiory zmarłego właśnie Konstantego Świdzinskiego. Wprawdzie Świdziński zapisał zbiór Wielopolskiemu, ale ten wywiózł wszystko do Choborza. Gest ten był oprotestowany przez wszelkie kręgi, hrabia Wielopolski zrzekł się spadku i oddał wszystko Ordynacji Krasińskich. W 1881 roku pałac wyremontowano i odnowiono pod kierunkiem Wincentego Rakiewicza i Juliana Ankiewicza. Dekoracje i wystrój oparto na projektach Jana Kacpra Heuricha i Stefana Szyllera. W 1887 roku właścicielami zostali Raczyńscy. Biblioteka mieściła się tu aż do 1913 roku, kiedy powstał magazyn na ul. Okólnik, a potem budynek biblioteki. Na przełomie XIX i XX wieku mieścił się tu magazyn wyrobów jubilerskich Konstantego Ostrochulskiego i księgarnia Celsa Lewickiego. Przed wojną działała tu kwiaciarnia Garnuszewskiej. W okresie międzywojennym działał tu skład kawy „Z Kopernikiem”, magazyn mód damskich Myszkorowskiego i magazyn mód Telimena, a także superluksusowy sklep z konfekcją męską Old England.

Budynek spłonął w 1939 roku, wraz z kolekcją malarstwa liczącą ponad 300 obrazów. W 1944 roku pałac częściowo zniszczyli hitlerowcy. W 1948 roku rozpoczęła się odbudowa pałacupod kierunkiem Stanisława Brukalskiego, zakończona w 1956. W 1966 rozebrano oranżerię, wytyczając pasaż Niżyńskiego. W 2004 zespół pałacowy odnowiono gruntownie. Mieści się tu Akademia Sztuk Pięknych.

04.11.2011

Krakowskie Przedmieście 30 - pałac Uruskich

W XVI wieku stały tu stajnie króla Zygmunta Augusta. W roku 1656 zostały zniszczone i uprzątnięte, a teren rozparcelowano pod siedem drewnianych domków. W 1740 roku posesję kupił Stanisław Poniatowski i w 1741 ukończono budowę pałacu, w którym to Stanisław August 7 września 1764 dowiedział się o tym, że wybrano go na króla. W 1762 roku pałac był własnością Kazimierza Poniatowskiego, a od 1775 jego córki Konstancji i jej męża Ludwika Tyszkiewicza. W latach 1785 - 88 pałac połączono z posesją Tyszkiewiczów. W 1820 roku pałac kupił gen. Stanisław Mokronowski, rok później odziedziczyła go wdowa po nim, Marianna, która w 1825 ożeniła się z Benedyktem Zielonką. W 1827 roku pałac odziedziczyła ich córka Antonina Hermanowa Potocka. W 1834 roku posesję kupił Jakub Szymanowski, oddzielając w 1841 pałac od rezydencji Tyszkiewiczów. W 1843 pałac odkupił Seweryn Uruski i go rozebrał, w latach 1844 - 47 budując tu nową budowlę według planów Andrzeja Gołońskiego w stylu włoskiego renesansu. Rzeźby wykonał Ludwik Kaufman. W latach sześćdziesiątych XIX wieku mieścił się tu sklep z butami Siekierzyńskiej. W 1890 roku właścicielka została Ermancja z Tyzenhauzów, potem jej córka Maria, zamężna od 1872 z księciem Włodzimierzem Świętopełk-Czetwertyńskim. Pałac restaurowano w latach 1893 - 95 pod kierownictwem Józefa Hussa, dostawiając oficynę wschodnią.

W 1944 roku pałac został spalony ale mury zachowały się w dobrym stanie. W 1946 spadkobiercy sprzedali pałac UW. Odbudowano go w latach 1948 - 51 pod kierunkiem Jana Dąbrowskiego. Dziś mieści się tu Wydział Geografii. W narożniku od strony dziedzińca uniwersyteckiego znajduje się monument z 1847 roku, upamiętniający elekcję Stanisława Augusta Poniatowskiego. W monument wmurowana jest oryginalna płyta kominkowa, jedyna pozostałość po pałacu Poniatowskich. W zwieńczeniu budynku umieszczono herb Sas, podtrzymywany przed dwa lwy.

02.11.2011

Krakowskie Przedmieście 7 - kamienica Grodzickiego

Przed 1790 rokiem na placu należącym do Walentego Sobolewskiego od strony Krakowskiego Przedmieścia powstała kamienica będąca oficyną jego pałacu. Obecna kamienica zbudowana została dla Józefa Grodzickiego w latach 1851 - 52 według projektu Henryka Marconiego w stylu neorenesansu włoskiego na miejscu poprzedniej. Fasada miała aż 52 metry szerokości. Szczyt kamienicy zdobiła attyka z 12 posągami postaci mitologicznych, wykonanych przez uczniów warszawskiej Szkoły Sztuk Pięknych. Był to budynek frontowy dużej posesji, na której wybudowano oficyny mieszkalne: jednotraktową północną, dwutraktowa od strony wschodniej, oddzielająca podwórze od ogrodu na tyle posesji. W latach 1872 - 1944 kamienica należała do Krasińskich, potem Czartoryskich. Była to kamienica, w której Bolesław Prus umieścił akcje Lalki: w oficynie mieszkać miał subiekt Ignacy Rzecki, a od frontu sklep firmy J. Mincel & S. Wokulski (tablicę upamiętniającą ten fakt wmurowano w 1937 roku). W drugiej połowie mieściła się tu słynna herbaciarnia Wsiewołoda Istomina i zakład fryzjerski Adama Zawadzkiego. W latach sześćdziesiątych XIX wieku mieścił się tu skład luster i wyrobów platerowanych K. Biernackiego. Około roku 1885 zbudowano według projektu Adolfa Löwe oficynę południową która stanęła w pewnym oddaleniu od granicy działki, aby nie zasłaniać światła, należącej wówczas do tego samego właściciela (hr. Ludwika Krasińskiego), oficyny północnej pałacu Krakowskie Przedmieście 5.

Na przełomie XIX i XX wieku mieściła się tu księgarnia Michała Gluecksberga, między 1874 a 1904 rokiem jej właścicielem był Gustaw Sennewald. Oprócz nich działały tu cukiernia Caplaziego (od 1871 roku Chrystiana Toura), zakład fotograficzny M. Dutkiewicza, skład herbaty Wsiewołoda Istomina, skład herbaty Bazylego Małachowa, magazyn z galanterią i tkaninami Russka Manufaktura, magazyn bławatny Jana Gruszczyńskiego (przebudowany w 1911 roku według projektu Stanisława Grochowicza), salon obuwia Stanisława Hiszpańskiego i Warszawskie Towarzystwo Ubezpieczeń. W 1914 roku powstała na podwórzu oranżeria, a w 1897 zabudowania gospodarcze zastąpiono niskim budynkiem. W 1898 w kamienicy rozpoczęło działalność Centralne Laboratorium Cukrownicze, w 1927 przekształcone w Instytut Przemysłu Cukrowniczego. Budynek był także siedzibą Polskiej Macierzy Szkolnej. Przed wojną w latach 1914 – 1931 mieściła się tu popularna kawiarnia „Empire”, zastąpiona przez restaurację Roma. W okresie międzywojennym działały tu także skład sreber braci Hempel, skład broni myśliwskiej J. Sosnowskiego, skład fabryki włókienniczej K. Schreibler i L. Grohmann i sklep malarza Kazimierza Pruszyńskiego.

Wszystkie budynki spłonęły w 1944 roku. Kamienica frontowa została odbudowana w latach 1946-1951 pod kierunkiem Bohdana Pniewskiego. Niestety nie odtworzono rzeźb wieńczących attykę. W związku z rozbiórką sąsiedniej kamienicy Beyera, dom uzyskał nową elewację północną. Oficyny i oranżeria nie zostały odbudowane. Obecnie mieści się tu księgarnia naukowa im. Bolesława Prusa.