06.11.2011

Krakowskie Przedmieście 5 - pałac Czapskich

Wcześniej w tym miejscu stał drewniany dwór Radziwiłłów, zbudowany na terenie aptekarza Pawła Chawłosza. W 1573 roku Anna Jagiellonka podarowała teren lokajowi królewskiemu Maciejowi Rogackiemu. W roku 1620 posesję kupił Albrecht Stanisław Radziwiłł, a w 1623 jej właścicielem był już jego brat, Aleksander Ludwik Radziwiłł. Pałac zbudowano w latach 1680 - 1705 dla prymasa Michała Radziejowskiego, prawdopodobnie według planów Tylmana z Gameren. W 1786 roku dobudowano jedną oficynę, drugą w 1881, a bramę w 1886. Do budowy bramy wykorzystano orły z poprzedniej bramy z 1765 roku. Kolejnym właścicielem był wojewoda lubelski Adam Sieniawski, który przebudował budynek w stylu barokowym w latach 1713 - 21. Przy budowie pracowali Kasper Bażanka, Karol Bay i Augustyn Locci. W 1732 roku pałac sprzedano bankierowi Piotrowi Riaucour, ale ten sprzedał do rok później wojewodzie chełmińskiemu Janowi Ansgaremu Czapskiemu, a w 1742 posiadłość odziedziczył starosta knyszyński Tomasz Czapski. W latach 1752 - 62 fasadzie nadano charakter późnobarokowy, dodano orły i figury alegoryczne – pory roku. W 1784 roku właścicielem został Stanisław Małachowski, rozbudowując posesję o kordegardę i oficyny wg proj. Jana Kamsetzera. Od 1799 roku Małachowski prowadził tu salon, gdzie jadano piątkowe obiady o 13:00. Kto się spóźnił, nie mógł już wejść, kimkolwiek nie był. Bywali tu uczeni i literaci. Potem mieszkał tu gen. Wincenty Krasiński wraz z urodzonym w Paryżu synem Sigismondem, zwanym Siżysiem, u którego w domu spotykali się Koźmian, Osiński, Morawski, Niemcewicz, Lelewel, Linde, Bentkowski, Gaszyński, Magnuszewski... Były to obiady literackie wzorowane na obiadach czwartkowych, tyle że odbywały się w soboty. Po rozebraniu Operalni w 1772 roku przystosowano największą salę na pierwszym piętrze na potrzeby teatru. W 1810 roku pałac nabyła Maria Urszula z Radziwiłłów Krasińska, żona Wincentego Krasińskiego. W 1818 roku pałac przebudowano według projektu Christiana Aignera, ustawiając na fasadzie figury zdjęte ze zlikwidowanej Bramy Krakowskiej. W 1815 roku na miejscu starych stajen i wozowni powstały nowe skrzydła. Od roku 1819 działała tu słynna drukarnia Natana Glucksberga. Ogród przekształcono w 1829 roku w gazon w formie elipsy. W 1826 mieszkała w pałacu rodzina Chopin’ów na drugim piętrze. Między rokiem 1825 a 1831 mieściła się tu Szkoła Przygotowawcza do Instytutu Politechniki, założona przez Stanisława Staszica. Zastała jednak zamknięta w ramach represji popowstaniowych. Był to zalążek Politechniki Warszawskiej. Od 1833 roku działał tu magazyn mebli Marcina Eichmullera, potem również skład mebli Koenig i Boehnke. W 1844 roku w skrzydle od ul. Berga (dziś Traugutta) gen. Wincenty Krasiński utworzył Bibliotekę Fundacji Krasińskich. Generał zwoził masy książek z różnych wypraw wojennych. W latach 1851 - 52 pałac rozbudowano według projektu Henryka Marconiego, powiększając pomieszczenia na bogate zbiory malarstwa, zabytkowej broni i książek. W 1860 roku do biblioteki dołączono zbiory zmarłego właśnie Konstantego Świdzinskiego. Wprawdzie Świdziński zapisał zbiór Wielopolskiemu, ale ten wywiózł wszystko do Choborza. Gest ten był oprotestowany przez wszelkie kręgi, hrabia Wielopolski zrzekł się spadku i oddał wszystko Ordynacji Krasińskich. W 1881 roku pałac wyremontowano i odnowiono pod kierunkiem Wincentego Rakiewicza i Juliana Ankiewicza. Dekoracje i wystrój oparto na projektach Jana Kacpra Heuricha i Stefana Szyllera. W 1887 roku właścicielami zostali Raczyńscy. Biblioteka mieściła się tu aż do 1913 roku, kiedy powstał magazyn na ul. Okólnik, a potem budynek biblioteki. Na przełomie XIX i XX wieku mieścił się tu magazyn wyrobów jubilerskich Konstantego Ostrochulskiego i księgarnia Celsa Lewickiego. Przed wojną działała tu kwiaciarnia Garnuszewskiej. W okresie międzywojennym działał tu skład kawy „Z Kopernikiem”, magazyn mód damskich Myszkorowskiego i magazyn mód Telimena, a także superluksusowy sklep z konfekcją męską Old England.

Budynek spłonął w 1939 roku, wraz z kolekcją malarstwa liczącą ponad 300 obrazów. W 1944 roku pałac częściowo zniszczyli hitlerowcy. W 1948 roku rozpoczęła się odbudowa pałacupod kierunkiem Stanisława Brukalskiego, zakończona w 1956. W 1966 rozebrano oranżerię, wytyczając pasaż Niżyńskiego. W 2004 zespół pałacowy odnowiono gruntownie. Mieści się tu Akademia Sztuk Pięknych.

1 komentarz:

  1. Czy fakt, iż miejsce to jest wylęgarnią Wielkiej Sztuki jest wystarczającym powodem do wysadzenia go w powietrze i zakopania resztek 1000 km pod ziemią?

    OdpowiedzUsuń