06.12.2011

Krakowskie Przedmieście - Pomnik Mikołaja Kopernika

Tak się złożyło, że o pomniku Mikołaja K. będę pisał w Mikołajki (ale nie z Mikołajek). Pomnik dłuta duńskiego rzeźbiarza Bertela Thorvaldsena, wykonany w 1822. 2,8-metrowa brązowa rzeźba przedstawia siedzącego Mikołaja Kopernika z cyrklem w prawej dłoni i sferą armilarną w lewej dłoni. Po obu stronach czarnego cokołu są wyryte i złocone napisy: z lewej strony po łacinie Nicolao Copernico Grata Patria (pol. Mikołajowi Kopernikowi Wdzięczna Ojczyzna), z prawej strony Mikołajowi Kopernikowi Rodacy

30 września 1820 Stanisław Staszic - pomysłodawca pomnika zawarł z Thorvaldsenem umowę na wykonanie rzeźby Kopernika. Pieniądze zebrano ze składek publicznych. W 1821 powstał model figury. Pierwotnie figura astronoma miała zostać umieszczona na wielkim globusie nieba podpieranego przez czterech atlasów (proj. Jana Foralskiego), ale ostatecznie wybrano skromniejszą wersję postumentu. Odlew rzeźby został wykonany w 1828. Odsłonięcie pomnika nastąpiło 11 maja 1830 przez Juliana Ursyna Niemcewicza. Stanął przed ówczesną siedzibą Towarzystwa Przyjaciół Nauk czyli dzisiejszym Pałacem Staszica. W 1863 roku po zamachu na generała Fiodora Berga rosyjskie wojskie splądrowało pałac Zamoyskich a pod pomnikiem spaliło część rzeczy zrabowanych z pałacu.

W czasie II wojny światowej Niemcy zasłonili tablice na cokole inskrypcją w języku niemieckim. 12 lutego 1942 Maciej Aleksy Dawidowski ps. Alek z Organizacji Małego Sabotażu "Wawer" oderwał płytę niemiecką. W 1944 roku pomnik został przeznaczony na złom i wywieziony do Nysy ale ocalał przed przetopieniem. Wierne kopie tego pomnika znajdują się w Montrealu i Chicago.

Pod koniec maja 2007, z kilkumiesięcznym opóźnieniem, na placyku wokół pomnika został umieszczony model Układu Słonecznego uwieczniony w "De revolutionibus orbium coelestium". W nawierzchni wyłożonej ukraińskim czerwonym granitem wanga orbity zostały zaznaczone jaśniejszym kamieniem pochodzącym z Chin, a na nich umieszczono planety odlane z brązu w Odlewni Metali Nieżelaznych na ul. Spokojnej w Warszawie. Autorem projektu jest rzeźbiarz Antoni Grabowski, a początkowo matowe planety mają z czasem zostać wypolerowane stopami przechodniów.

W nocy z 1 na 2 lipca 2008 pomnik został zdewastowany. Sprawca dewastacji zerwał z lewej dłoni Kopernika sferę armilarną. Zrabowany element został odzyskany już 3 lipca po dostarczeniu go przez nieznaną osobę do warszawskiej pracowni konserwacji zabytków.

1 komentarz:

  1. Mam w jakiejś "Stolicy" zdjęcie tej chicagowskiej kopii.

    OdpowiedzUsuń