02.03.2012

Plac Małachowskiego - Pomnik Peowiaka

Motyw konającego żołnierza w wykonaniu Edwarda Wittiga pojawił się po raz pierwszy jako część większej rzeźby "Walka". Rzeźba "Umierającego bohatera" powstała w 1926 na grób oficera P.O.W. Jana Wojsznar Opielińskiego na cmentarzu na Powązkach (kwatera 195). Ta sama rzeźba w większej skali stała się pomnikiem ku czci poległych żołnierzy Polskiej Organizacji Wojskowej. 27 września 1933 roku odsłonięto przed Zachętą kolejną wersję jako Pomnik żołnierzy Polskiej Organizacji Wojskowej. Na cokole wyryto napis P.O.W. 1914-1921 Służba i śmierć bezimienna dla wzniosłej sprawy Ojczyzny. Peowiak nie zyskał uznania w oczach Warszawiaków i krążył o nim taki oto wierszyk:

Gdybym ja tam był,
na miejscu Peowiaka,
to bym stał jak chwat,
a nie leżał jak pokraka.

Do dyskusji włączył się również Julian Tuwim, który dzieciom znany jest z bajek a dorosłym z utworów o bardziej łacińskiej polszczyźnie. Stworzył bowiem dwuwiersz "Na pomnik Peowiaka"

Przed „Zachętą” spoczywa biedny paralityk.
Broń nas, Boże, od takich istot choro-wittyg.


Pomnik zaginął w 1940 roku. Poszukiwania nie przynosiły żadnych rezultatów, dopiero w 1989 roku odnaleziono elementy cokołu na terenie Królikarni. Krążyła też pogłoska, że pomnik został zakopany na terenie placu i dlatego przeszukano plac wykrywaczem metali ale i to nic nie dało. Ostatecznie zdecydowano się zrekonstruować rzeźbę na podstawie fotografii oraz gipsowych elementów zachowanych w Muzeum Narodowym. Replika wykonana przez Marka Moderau i Zbigniewa Mikilewicza została odsłonięta 11 listopada 1999. Rzeźbę poświęcił abp Sławoj Leszek Głódź. Pomnik nie stoi dokładnie w tym samym miejscu w którym stał przed wojną - został przesunięty o kilka metrów w stronę ulicy Kredytowej z powodu studzienki kanalizacyjnej.

1933. Edward Wittig obok pomnika.

1939.

1939.

1939

1940.

1 komentarz: