26.07.2013

Ogród Saski - Operalnia Saska i Teatr Letni

Operalnia Saska

Warszawska Operalnia była pierwszym publicznym teatrem operowym, który został otworzony 3 lipca 1748 (w dniu imienin króla Augusta III). Znajdował się on na terenie Ogrodu Saskiego przy dzisiejszym skrzyżowaniu Marszałkowskiej i Królewskiej i korzystał z mecenatu królewskiego.

Budynek wzniesiono w 1725 roku z inicjatywy Augusta II, który przeznaczył początkowo na ten cel 5000 dukatów. Wśród potencjalnych twórców projektu budowli wymieniani są: Józef Galli-Bibiena, Mateusz Daniel Pöppelmann, Fryderyk Karol Pöppelmann i Joachim Daniel Jauch. Zdobieniem budynku zajmowali się: Mock (malarz) i Yinache (rzeźbiarz).

Operalnia stanowiła budowlę prostokątną dzielącą się na trzy części: przedsionek i klatki schodowe, salę widzów z miejscem dla orkiestry i scenę wraz z kulisami.

W budynku znajdowały się cztery kondygnacje lóż oraz ławy na parterze, które były podzielone na dwie części: dla szlachty i mieszczan. Po obu stronach sceny umieszczono jednopiętrowe loże prosceniowe. Na pierwszym piętrze, na przeciw sceny znajdowała się loża wysunięta do przodu i wyższa. Przekrój projektu Operalni jest podobny do przekroju Małego Komedienhauzu w Dreźnie (podobny kształt wycięć otworów lóż, ta sama ich ilość na piętrach, to samo umieszczenie lóż prosceniowych i reprezentacyjnej). Ogółem w teatrze mogło zmieścić się ok. 500 widzów. W budynku teatru nie znajdowały się pomieszczenia magazynowe przeznaczone m.in. do składu dekoracji. Ulokowano je w oddzielnym budynku zlokalizowanym nieopodal.

Na początku w Operalni przedstawienia były rzadkie i występowały obce zespoły operowe, które wykonywały opery włoskie. Za panowania Augusta III stały się regularne. W latach 1758-1762 odbywały się tam występy Opery drezdeńskiej Johanna Adolfa Hassego. Za czasów panowania Stanisława Augusta w repertuarze Operalni znalazły się francuskie wodewile i włoskie opery komiczne. 19 listopada 1765 roku za sprawą króla Stanisława Augusta Poniatowskiego została tam wystawiona komedia "Natręci" Józefa Bielawskiego, którą przedstawił pierwszy stały zespół polskich aktorów pod kierownictwem Wojciecha Bogusławskiego rozpoczynając w ten sposób działalność polskiego Teatru Narodowego.

Budynek rozebrano w 1772 roku z powodu fatalnego stanu technicznego. Od 1773 roku przedstawienia operowe odbywały się w Pałacu Radziwiłłowskim przy Krakowskim Przedmieściu a następnie do specjalnie wybudowanego budynku na placu Krasińskich. W latach 1819 - 1823 na miejscu Operalni wzniesiono budynek ujeżdżalni, przekształcony później na siedzibę Giełdy.

Dla upamiętnienia Operalni położono głaz, wokół którego rozwieszone są plakaty reklamujące aktualne przedstawienia warszawskiego Teatru Narodowego. Znajduje się on na skrzyżowaniu ulicy Marszałkowskiej i Królewskiej.




Teatr Letni
W 1870 roku czyli 37 lat po otwarciu Teatru Wielkiego rozpoczął się jego remont. Starą bramę wjazdową zmieniono na 2 przedsionki i salę wstępną; wyremontowano widownię i udekorowano plafon. Na czas tych zmian prezes Warszawskich Teatrów Rządowych - Sergiusz Muchanow postanowił postawić scenę zastępczą. Decyzją komisarycznego prezydenta Warszawy generała Kaliksta Witkowskiego jako lokalizację wybrano Ogród Saski - "na gazonie między murem pałacu Zamoyskich a rezerwuarem". Architektem został Aleksander Zabierzowski, uczeń Antonio Corazziego. Muchanow naglił aby teatr rozpoczął działalność jeszcze w sezonie letnim 1870 roku czemu sprzeciwiał się budowniczy teatrów rządowych radca Władysław Rittendorf który uważał, ze szybkie wznoszenie drewnianej budowli zimą zagraża bezpieczeństwu publicznemu. Do dziś zachowały się nazwiska majstrów z którymi umowy zawierał sam Rittendorf. I tak prace ciesielskie wykonywał Jan Bewensee, mularskie - Onufry Waligórski, gazowe - Towarzystwo Dessauskie, stolarskie - Ferdynand Polzenius, żelazne - firma Lilpop i Rau a dekoracje malarskie są dziełem Antoniego i Jana Strzałeckich. Koszt budowy wyniósł ok. 45000 rubli. W obrębie teatru i bramy od strony ulicy Niecałej zmieniono układ alejek. Teatru był wtedy jedynym drewnianym budynkiem w Śródmieściu.

Otwarcie teatru nastąpiło 14 lipca 1870 roku. Wystawiono wtedy operetkę Jakuba Offenbacha "Piękna Helena". Teatr składał się z parteru, amfiteatru oraz dwóch pięter. Drewniany budynek z zewnątrz miał kształt rotundy dostawionej do prostokątnej bryły, obszerną mieszczącej scenę z doskonałą akustyką i zaplecze. Do rotundy z okrągłym gankiem, na dwóch kondygnacjach drewnianych kolumn, prowadziła zewnętrzna kryta klatka schodowa, stanowiąca jakby odrębny człon budowlany. Całość otaczał parkan. Widownia mieściła 940 miejsc. Drewniany budynek wymagał niemal natychmiastowych napraw i uzupełnień. W 1872 roku zajął się nimi ponownie Władysław Rittendorf. W 122 numerze "Kuriera Warszawskiego"  z 1872 roku zamieszczono obszerną relację z efektów remontu: "    skan    ".

Teatr Letni wznowił działalność w 16 czerwca 1872 roku ze sceną równie obszerną jak ta w Teatrze Wielkim i widownią mieszczącą 1200 osób. W 1890 roku budynek przystosowano do użytku całorocznego. Do 1915 budynek był też siedzibą zespołu farsy Teatru Małego. W latach 1919 - 1923, po spaleniu się siedziby teatru, mieścił zespół dramatyczny Teatru Rozmaitości. Od 1921 roku teatr pozostawał pod zarządem Dyrekcji Generalnej Teatrów Miejskich, a następnie Towarzystwa Krzewienia Kultury Teatralnej.

We wrześniu 1939 roku budynek Teatru Letniego spłonął w wyniku niemieckiego bombardowania.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz