11.01.2015

Ogród Saski - Mała architektura cz. 1

ŻELAZNA BRAMA

Zbudowana według projektu Daniela Mateusza Pöppelmanna około 1724 roku brama zamykała Ogród Saski od zachodu. Początkowo była jedynym przejściem w murze, który od strony ulicy Królewskiej wzmocniony został występami w kształcie bastionów. Składała się z żelaznej, dekoracyjnie wykutej kraty oraz kamiennej konstrukcji. Nad kamiennymi częściami bocznymi znajdowały się wyrzeźbione emblematy władzy monarszej: herby Polski, Litwy zwieńczone koroną królewską po jednej stronie, oraz dynastii Wettinów po drugiej, zwieńczone elektorskim kapeluszem. W 1821 brama została rozebrana, a samo wejście do Ogrodu przesunięte w kierunku wschodnim o 41 łokci.


MLECZARNIA

Otwarta w 1838, usytuowana po prawej stronie Instytutu Wód Mineralnych. W 1862 roku "Kurier Warszawski pisał "„Urządzony w Ogrodzie Saskim, w bliskości wód mineralnych, Zakład Mleczarni zyskuje coraz więcej wzięcia i coraz liczniejszych znajduje gości, pragnących korzystać z takiego zakładu, stajnia dla krów obok, zbliżenie tejże z namiotem, nie tylko nie razi oka, ale nawet uprzyjemnia widok tą czystością, porządkiem i dokładnością w jej urządzeniu.”

Jesienią 1909 roku Magistrat ogłosił licytację na oddanie w dzierżawę mleczarni. Ponieważ nie znalazł się chętny w 1912 mleczarnię zlikwidowano, a budynek po adaptacji stał się biurem centralnym ogrodów miejskich.


ALTANKA OWOCOWA

Powstała miedzy 1853 a 1882 rokiem altanka znajdowała się przy alei głównej Ogrodu, po jej południowej stronie przy skośnej alejce prowadzącej do bramy przy Królewskiej (na wysokości kościoła ewangelicko-augsburskiego).


ALTANKA Z WODĄ SODOWĄ

Właścicielem altanki stojącej przy głównej alei Ogrodu był Wincenty Karpiński który w 1864 roku uzyskał pozwolenie na wystawienie drewnianej altany "w stylu mauretańskim". W jej bezpośrednim sąsiedztwie altanki znajdował się eliptyczny klomb, a po jego drugiej stronie, od 1877 roku kiosk z gazetami. Zbudowana w 1865 roku wg. projektu Juliana Ankiewicza.


PAWILON "KROPLI MLEKA"

Pawilon Towarzystwa "Kropla mleka" wybudowano po roku 1852. We wrześniu 1939 roku został zniszczony.


ZEGAR SŁONECZNY

Antoni Magier - fizyk, przyrodnik, obserwator życia społecznego, historyk Warszawy i autor „Estetyki miasta stołecznego Warszawy” w swoim testamencie przeznaczył sumę 1000 złotych na wybudowanie kompasu (zegara) "w miejscu przystępnem dla publiczności". Okazało się jednak, że suma ta jest zbyt mała aby pokryć koszty skomplikowanego projektu Aleksandra Helda, któremu zlecono wykonanie tej pracy. Dlatego pieniądze przez 25 lat czekały w Banku Polskim, a pierwotne miejsce na kompas w Ogrodzie Saskim zostało zajęte przez fontannę. Dopiero na wiosnę roku 1863 roku wykonano skromną wersję kompasu z napisem „Erectum ex legato Antonii Magier A.D. MDCCCLXIII” czyli „Wystawiono z zapisu Antoniego Magiera w Roku Pańskim 1863”. Twórcą wskazówek był Jakub Pik a podstawę kamienną wykonał A. Sikorski.

Czasomierz zaplanowano bardzo precyzyjnie, o czym świadczy gęsta siatka linii godzinowych, dzielących wskazania nie tylko na godziny, ale także na kwadranse i okresy pięciominutowe. W centrum tarczy znajduje się półksiężyc nawiązujący do podobnego zegara, stojącego przed Pałacem na Wodzie w Łazienkach Królewskich, a wykonanego dla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Gnomon wyrastający z półksiężyca nie jest jednak oryginalny – został zrekonstruowany w 1969 roku przez Tadeusza Łopieńskiego, warszawskiego brązownika, który po wojennych zniszczeniach odtwarzał większość warszawskich pomników. Również w tarczy zegara widać kilka miejsc, w których uzupełniano ubytki marmuru